JAIETAN GORA JAIETAN BEHERA

Andre Maria Zuriaren jaiei buruzko nire lehen oroitzapenek Gasteizko pilotalekura naramate, zortzi bat urte nituela aitona zenaren eskutik, ez preseski pilota partidu batera, baizik eta borroka libreko jaialdi batera. Catarecha anaiak aritu ziren Inka Peruano eta izena ahaztu dudan laugarren atleta baten kontra. Aragoiko bikoteak irabazi zuen eta saioak, prezio berdinean,  ringeko emakume baten agerraldia ere zerbitzatu zigun, haserre bizian aterki batekin Incari astindua eskaini ziona. Ez naiz halako espektakuluetara itzuli.

Urte batzuk geroago Gasteizko jaiek zezenetarako bide bihurritik abiarazi ninduten, plazetarako nire joan etorriak ugariak izan ez badira ere. Baina nire adinetako guztiok bezala - eta ezetz dioena gezurretan ari da- zezenketak atsegin izan ditut, erritu, giro edota morboarengatik. Baina heldu zen eguna zezenak sakon miresten hasi nintzela... larrean bizirik

Jaiak aldatzen joan dira, eta hori guztiz logikoa eta beharrezkoa da, ez baitira alfer-alferrik gizartearen bilakaeraren erakusle zuzena. Ez dago jai egitarauetan borroka librerik, ez dago zezenik, ezta gizabidezko sentsibilitatea min lezakeen ikuskizunik. Baina, bestalde, oso zaila da erakargarritasun berririk sortzea,  jai formularen bitartez interes masiboa pizteko gai litekeena. Agian behar ez ditugulako, urte osoko egitaraua era guztietako denborapasekin beteta dugulako. Eta artifizialki ezin da luzaroz inoren gorputzik biziarazi.

ARRASTURIKO ORTODOXIA MILITANTE

 

Auskalo zer egingo lukeen Arrasturiko idazle jakintsuak burua altxatu eta bere jaioterrian nolako axolagabekeria soziokulturala nagusitu den ikusiko balu. Baina kontua ez da garunak elukubrazio ezinezkoetara biltzea. Baiezta daitekeena da kontua ez dela oraingoa, eta, bistan denez, Arrasturiko ondarearen aurkako atentatuen kateak ez dakiela sigla politikoez, eta alderdi guztien gainean hegan egiten duela, eraso nahi zaion helburua zein den bost axola zaiolarik.

Ez da soilik sentsibilitate kulturalaren arazoa. Nire ustez, makularik gabeko uniformizaziorako joera duen mendetasun ideologiko induzitua da pairatzen ari garena. Horregatik Arrasturiko sistemak errukigabea izan behar du heterodoxoekin, ez dago lekurik horientzat. Jarduteko prestatutako makineriak ez daki sentimenduez, eta ez du ezer jakin nahi.

Eta, noski, behar izatekotan, historia bestelakotu egiten da. Edo ezabatu. Azkenean, diote ortodoxoek, sistemari ez ba dio balio, zertarako behar dugu historia? Ba hori, Arrasturiko arazoak sustrai indartsuak dituela eta sigla guztietako morroiek ongarritzen dutela ortodoxia, etengabe. Ortodoxo militanteak dira.

BEGIA BEGI TRUK

 

Egun batzuetan nahi gabe gogoratzen dugu Talioiaren lege ospetsua, eta, niri gertatzen zaidanez, ez zaigu hain irtenbide okerra iruditzen hura aplikatzea. Bizi garen gizartearen sektore oso zabal batean mugarik gabeko berekoikeria nagusitu da, bizikidetzarik oinarrizkoen, primitiboarenekiko mespretxuz hornitua. Hori gutxi bailitzan, hainbat eta hainbat kasutan erdeinua gordinagoa bilakatzen da emakumeekiko. Horren haritik tiraka, muturrean, berekoi, higuingarri eta koldarrak ditugu, gainerako guztion madarikazioa euren gain jasan behar dutenak.

Biktima erreakzionatzeko ahalmenik gabe uzten duen substantzia bat ziztatuz emakume bati heltzeko metodo berritzailea aipatu nahi dut. Ezagutzen dudan metodorik zitalenetako bat da, non erasotzaileak zero giza-maila erakusten duen. Bestearenganako erabateko gutxiespena adierazten du, kriminalaren arlo negatiboa mugagabeki birsortzeko ahalmena argi uzten duena.

Kasu horietan Talioiaren legea gogoratzen dut, begia begi truk,  eta nire konbikzio humanistek ez didate eragozten horrela pentsatzea. Ezta, are gutxiago, legezko baldintzatzaileek ere.

INOZENTZIAN ZUTIK

Baietz, faxistak direla, zeharokoak, hezurretarainokoak. Batzuk - gutxi- antzerki-banbalinen artean ezkutatzen dira, baina beren nagusiengandik ikasitako lezioak ez dituzte ahazten, eta ondo baino hobeto dakite masak sutan nola eta non  jartzea, frankista/hitleriar estilo hutsean.

Eskuinik eskuindarrenak ahalik eta ozenen oihukatzen du egun eurak direla tradizio salbatzailearen defendatzaileak, eurak bakarrik direla benetako hautatuak -Jainkoarenak, noski- eta gainerakook arimaren, gure arima erratuaren akatsak garbitu behar ditugula, eta penitentzia azken muturreraino pairatu.

Bai, nire bizitza luzean une politiko gogorrak, oso gogorrak, itxaropentsuak eta egungoak bizi izan ditut. Une bakoitzean nagusi den statu quo-ak markatutako errealitate sakrosantuarekin borrokan, bide egokiaren bila, egia esan behar bada aurkitzeko esperantza handirik gabe. Baina heldu naizen adinean, postulatu atzerakoiak nonahi, gero eta nekezagoa egiten zait argizari piztuari gogoz eustea.

Eta ezgaitasun sentsazio batek oinazetzen nau arazoaz pentsatzen hasten naizen bakoitzean. Ez dut uste galdutako denboraren sindromea denik kontua, baizik eta barneratzea nire bizitzako noizbait errugabea izan nintzela eta mundu hobe batean sinetsi nuela. Nolanahi ere, beti geratzen zait aukera pentsatzeko inozentzia hori izan dela bizitzako karrera jasanarazi didana. Nahiz eta faxismoak nagusi izan ditudan inguruan.

(Eta gaur Santiago y cierra España! Gehiegi)

Argazkia: aboutbasquecountry

FRANCOK EZ ZUEN SANTA MARINA ITO

Jeneral hiltzailea gaur 86 urte matxinatu zen. Gure historia modernoan aurrekaririk ez duen gertaera izan zen eta oraindik sendi askotan ez dugu damu sentimendurik jaso arimarik gabeko ekintzaileengandik ezta haien ondorengoengandik ere, egin zitzaigun kaltearengatik.

Gaur Santa Marina dugu kristau egutegian eta atzo, jai bezpera gisa,  ospakizun baten berreskurapeneko lehen ahalegina burutu genuen, duela 70 urte jeneral hiltzailearen jarraitzaile plutokratek eraiki zuten urtegiak ito zuena. Familia xume askoren itxaropenak eta ilusioak urek ezabatutako balio material eta ez materialen artekoa zen Santa Marina baseliza, eta horren inguruan XVI.tik herritarrok ospatzen zuten jaia.

Zazpi hamarkadatako isilune tristearen ondoren, eta giza mirari txiki bat balitz bezala, atzo urtegiaren hondotik, bere garaian baseliza izandakoaren hormen artetik mezu bat sortu zen, kooperazioaren eta errebindikazio-festaren ontasuna elkarrekin kantatzeko gai izan gaitezen eskatzen zuena.

Argazkia: JMVM

MESTIZAIA

 

Ur gazietako karramarroaren arrantza denboraldia hasi da eta trasteak prest ditut zorterik ba ote dagoen ikusteko. Gogoan ditut zaletasun honetan izan nituen lehen saiakerak, sei bat urterekin, Aramaio nire jaioterriko errekasto txikietan zehar. Hain justu, Aphanomyces ostaci iritsi zen arte, gure uretako karramarro autoktonoaren espeziea desagerrarazi zuena zomorro hiltzaile hori izan baitzen.

Eta bat-batean, hirurogeita hamarreko hamarkadaren erdialdean, karramarro gorri amerikarra agertu zitzaigun. Aurkitzen zuen guztia, ibaiaren ondoko baratzetako barazkiak barne, irensten zuen animaliatxo oldarkor bat zen. Haren haragiak ez zuen zerikusirik desagertutako krustazeoarekin. Geroxeago, beste espezie ezezagun bat etorri zen, seinale karramarroa, pintzetan zituen marka zuriengatik horrela deitua. Aurrekoak baino handiagoa eta haragi atseginekoa zenak amerikar gorriarekin partekatu zuen lekua. Eta udako gauetan, seinalekoa zakura pasatzen zen, eta amerikarrak uretara itzultzen ziren.

Denborarekin gorria eta seinalekoa nahastu egin ziren eta espezie berri bat sortu zuten, gorriaren tamainakoa, gutxi gora behera, eta berriaren okelak seinalekoarena gogoratzen zuen. Orain gure erreketan nagusitutako karramarro mota berria dugu helburu, eta iragan gizaldian desagertutakoa ahaztu ez badut ere, adiskidetako inork ez dio muzin egiten, ardo txuri kopa batekin ateratzen diedan platertxo bat karramarro egosien oparitxoari.

Bilakaera horri ere esan dakioke mestizaia, ezta?

Argazkia: JMVM

GAUR DA EGUNA

Gaur ezustekoz doa , eta ez tragediaz, batzuetan eta adierazten ari denaren gogo-aldartearen arabera nahastu egiten diren egoerak badira ere. Ez naiz ez zabala ezta sakona ere izango, eta indargabe sentitzen denaren negar egite antzutik urrunduko naiz, azalpen hutsari helduz.

Hamaika hilabete igaro dira nire autoaren IAT azken aldiz aztertu nuenetik. Hamabi urtek begiratzen diote lau gurpildunari, osasun mekaniko nahiko onean, eta orain abisatzen didate huts egiten duena aurreko matrikula dela, zalantzarik gabe kontingentzia meteorologiko mota guztiei aurre eginez egindako ehunka mila kilometroen ondorioz. Eta, noski, plaka aldatu beharko diot urtebete berrirako eranskailua emango badidate.

Etxeko hozkailua bete berri genuen lehengo ostegunean. Eta, zaharkitze programatuaren aginduei jarraiki, nonbait, aparailuak ezetz esan zuen, berak ez zuela aurrerantzean hoztuko. Arratsaldeko 7etan ziren. Bezeroentzako laguntza teknikoari deitu eta, “gure kudeatzaile guztiok lanean ari dira; zaude adi eta berehala gaude zurekin” mezu batek ordubete eduki ninduen telefonoari itsatsita. 8etan, puntu puntuan, mezu desberdin batek: “gure zerbitzu teknikoa goizeko 8etatik arratsaldeko 8ak artekoa da” Biharamuneko lehen ordu praktikoan emakume abegitsu batek adierazi zidan zerbitzu teknikoa ez zela astelehenera arte posible izango. Hozkailua hustu behar izan genuen, dena galduko ez bazen. Eta jarraian argizaritxo bat piztu genuen, asteleheneko teknikariaren itxaropenean. Gaur da eguna.

Argazkia: Zuriñe