ERORKETA ASKEAN

 

Erromako Inperioaren gainbeherari buruz milaka teoria daude. Aditu bakoitzak gertaeren bere bertsioa du, eta, arrazoiak inoiz bakarrak izaten ez direlako, litekeena da teoria bakoitzak egiaren zati bat gordetzea —nahiz eta guri oso sinesgaitza gerta dakigukeen—. Nire iritziz, garai hartako gizarte erromatarraren laxotasunak —eguneroko zeregin, betebehar eta konpromisoekiko erosotasun-jarreran erorita— inperioaren itzulezinezko hondamendia ekarri zuen, egitura-ahultasunak hala ahalbidetua.

Duela urte asko —egungo demokraziaren hastapenetan—, kulturako hiru foru-diputatuen arteko bilera koordinatzea egokitu zitzaidan batean, politiko haietako batek lankideei gogorarazi behar izan zien 1936-39ko gerra ez zela "Gora Diputazioa Askatuta" oihukatuz borrokatu; aitzitik, nazioaren kontzeptuak lehentasuna zuen lurralde-interesen gainetik,

Amaitu berri den futbol Munduko Txapelketa dela-eta, euskal gizartearen gehiengoak eskainitako ikuskizunari erreparatuz  —komunikabide boteretsu eta ez hainbestekoek hauspotua—, ezin dut saihestu gaztaroan gure herriarentzat pentsatu eta desiratzen genuena gogoratzea. Sentimendu hura —lur eremu ezegokian errotua, nonbait—  ahuldu bide da, eta ustez ipar-ikuspegia genuena galdu dugu, eta banako batzuek ezin lixeritu ditugun jarreretan eroso jarrita, inoiz benetan gurea izan ez zen artalde batek irensteko baimena eman bide diogu geure buruari. Baina, agian neu naiz oker dabilena.

 

LEINUAK ETA TRIBUAK

Nortasunari buruzko eztabaida hain zabala eta konplikatua dugu, non beti da zalantzarako arrazoia, pertsonaren borondate askearen araberakoa, hain justu. Hertsiak – hots,  euren teoria  kosta ahala kosta aurrera atera nahi dutenak- arriskutsuak dira defendatzen duten buru-itxituran, giza kalamitaterik handienak ortodoxia diktatorialen aldetik sortu baitira.

Sarritan leinuaren  zutabera mugatzen dugu pertenentziaren esparrua, eta hain gure bihurtu ohi dugun kontzeptuak txirrist egiten du arakatze hasten garen unean.
Nik behintzat zalantzak ditut, ez baitakit, adibidez,  puzzle horretan non kokatu behar dudan  birramona errioxarraren erroa. Hurbilenez, agian, beronarra izango nuen. Baina nola uztartu bereak karistioen nolakotasunekin?  Zein konponketa eman diezaioket, ordea,  Valladolideko birraitonak esentziaren ekuazioan sartzen didan korapiloari? Beraz, zein da nire gogoaren jatorria?

Leinuaren horma zaharrak historiaurreko gau beltzean lurreratu ziren eta inoiz tente egon ote ziren ere dudan jar daiteke. Behintzat, leinuak giza taldearen sustraien zio bakarra  gordetzen duela pentsatzen bada, leinuaren nortasun erakusleak giza interakzioaren bidez amaitu zirelakoan bainago. Eta horiek interesen doinura egin zuten dantza. Munduko edozein ertzetan eta gizakiari  adimena egokitu zitzaion unetik.

Tribuak -aintzinakoak zein gizarte modernoko adibideak- askoz samurragoak dira identifikatzeko. Eta giza norbanakooi aukera ematen zaigu, nahi dugun adina tributako partaide izateko, modu aktibo zein pasiboan. Tribuek ardatz baten inguruan biltzen dituzte euren helburuak eta ez da sekula iraupena bermatzen. Sortzen diren moduan ezaba daitezke. Aise.

Tribu-kideak euren arteko erlazioa ahalik eta engranatuen izaten ahalegintzen dira, beti ere barne asebetasunaren mesedetan. Gizabanakook, beraz, tribu desberdinetatik erion daitekeen satisfakzioaren bidez aberats dezakegu gure bizitza. Sendia, tribu bat da. Eliza katolikoa, beste bat. Budismoa. Athletic edota Alavesa. EAJ-PNV. Txikiteoko lagunak. Antzerkiko taldekideak. Lankideak. Ikaskide ohiak. Eta abar amaiezina.