TXILLARDEGI ETA FUTBOLA

 

Jose Luis Alvarez Enparanza “Txillardegi” Idazle donostiarrak artean hogeitazortzi urte bete gabe zituela, “Leturiaren egunkari ezkutua” eleberria apurtzailea argitaratu berria, Euzko Gogoa aldizkarian “Taupadak” titulupeko hausnarketatxoa idatzi zuen, 1957ko uztailaren zenbakian. Ondoko lerroak atera ditut bertatik:

“ (Granada)ko eztai bat egiteko zorian zegoela, luzatu egin da. Zergatik ala? Ona emen korapilloa: futbol partidua zela bide! Ortaz, partidu bat ikusi gabe ez uzteko, olako gertaera pisurik ez galtzeko, eztaia atzeratu da, ezkontza batek partidu batek baño ajola gutxiago duelakoan”

Zer esango zukeen Txilardegik lehengo asteko futbolari buruzko informazio-jarioa eta Donostia eta Gipuzkoan izandako emozio eztanda direla-eta?

Nire badaezpadazko “Aupa Erreala!” aurretik doala, entzun ditudan irizpide, esamesa eta iruzkin guztion artetik, honako hauxe gustatu zitzaidan gehien, zentzuzko hitzak zirelako:

https://www.facebook.com/share/r/1E48SUKxbK/?mibextid=wwXIfr

Argazkia: Dani Blanco (Argia)

PROMETEOREN ALDAERAK

Mitoaren garapen gordina ikusten ari banintz bezala iruditzen zitzaidan. Berari ez zegokion sua (jainkoek bakarrik erabil bide zezaketen askatasunez) lapurtu zuenaren gainekoa zen istorioa, legenda, literatura klasikoa eta errealitate bortitza uztartzen zituen munduko eszenategi zabalean eskainia. Bitartean, bere burua jainko berri izendatuak gizaki pobreen etorkizunaren kontrola hartu zuen.

Prometeo berria zen, Zeus ahalguztidunaren ( edo hori uste zen orain arte) gainetik, planetako antzinako zibilizazio guztien etorkizuna bere gurarira egokitu nahi zuena, sua haiek konbentzitzeko arma gisa erabiliz. Mito klasikoaren eta gizon hori-zurbilduak pertsonifikatutakoaren arteko aldea honako hauxe zen: lehenengoak gizateriaren garaipena nahi zuen, eta bigarrenaren asegaitzezko irrikak, aldiz, bere zeruko gortearen ahalduntze sendoa bilatzen zuen.

Prometeo I.ak sua erabili zuen lurra garbitzeko eta gizon-emakumeentzat bizigarri egiteko, eta Prometeo II.ak, berriz, sua erabili zuen lurretalo bizidunak suntsitzeko eta gutxiengoarentzako aisialdi guneak sortzeko, gainerakoak miseriara kondenatuz. Lehenengoa, Prometeo kateatua zen. Bigarrenak, Zeus bera balitz bezala, kateak prometitu zituen. 

====.====

“Itzak egintzak dira onezkero. Lurra kordoka ari da ta ostotsaren oiartzuna orroaka aren erraietan. Oinaztarriaren sigisaga gartsuek diztira egiten dute. Aize biurrak autsa yirabiran darabil… Nire kalte dator, nunbait, eta Tzeugandik aizeburrunba bildurgarri au… Zuek ikusten dituzute nolako bidegabeak yasaten ditudan!!

Prometeo-ren hitzak, Eskiloren “Prometeu burdinean” obrari Bizente Amezagak 1958an egindako itzulpenetik

ZALDIZ ZERUAN

Ameriketako Estatu Batuetan hain zabaldua den country musikaren piezarik ospetsuenetakoa – ospetsuena ez esatearren- “Ghost riders in the sky” da, hainbat bertsiotan grabatuta. Nik gehien atsegin dudana Johnny Cashena da. Gauza da, lehengoan, autobus bidai luze horietako batean nindoala, Iokin Zaitegiren Euzko Gogoa aldizkariaren 1967ko ilbeltza-otsaileko zenbakia irakurtzen ari nintzela, eta topo egin nuen abesti horren hitzei Jon Mirandek egindako itzulpenarekin, "Zaldiz zeruan" tituluarekin. Eta hona ekarri nahi dut, Stan Jonesek idatzi zuen jatorrizko  ingelesa eta Miranderen itzulpena. Niri bikaina iruditu zait.

Abestiak, cowboy baten ipuin herrikoia kontatzen du, begi gorri eta altzairuzko perretako behiak zeruan zehar dabiltzala ikusten ari dena, cowboy madarikatuen espirituek jazarrita. Haietako batek ohartarazten dio bere jokabidea aldatzen ez badu, haiekin bat egitera kondenatuta egongo dela, betiko "Deabruaren artaldea zeru amaigabe hauetan zehar harrapatzen saiatuko" dela. Istorioa ehiza basatiaren Europako mito zaharrekin lotu izan da.

 

An old cowboy went riding out One dark and windy day Upon a ridge he rested As he went along his way When all at once a mighty herd Of red eyed cows he saw Plowin' through the ragged skies And up the cloudy draw,   Their brands were still on fire And their hooves were made of steel Their horns were black and shiny And their hot breath he could feel A bolt of fear went through him As they thundered through the sky For he saw the riders coming hard And he heard their mournful cry Yippie-yi-o Yippie-yi-yay Ghost riders in the sky,   Their faces gaunt Their eyes were blurred Their shirts all soaked with sweat He's riding hard to catch that herd But he ain't caught 'em yet 'Cause they've got to ride forever On that range up in the sky On horses snorting fire As they ride on, hear their cry. Yippie-yi-o Yippie-yi-yay   As the riders loped on by him He heard one call his name 'If you wanna save your soul From hell a-riding on our range Then, cowboy, change your ways today Or with us you will ride Trying to catch the devil's herd Across these endless skies Yippie-yi-o Yippie-yi-yay Ghost riders in the sky Ghost riders in the sky Ghost riders in the sky

Unai zar bat zaldiz zoan ekaitz egun baten bid´erditan egon zan gaiñ batean ats artzen Batik bat zun millaka bei begi-gorri ikusi zeru itsas zear korri, odeietan goiti Yipi yiyay, Yipi yio Sorgin beiak zerun…  Markak gorri zituten bai et´arnasa bero adarrak beltz dirdir eta perrak burdiñezko Bildurtu zan trumoi antzo ziralarik pasa zaldizkoak atzetikan bai´zebilzkien deika Yipi yiyay, Yipi yio Zaldizkoak zerun…     Izerdiz blei, begiak lor, arpegia zurbil Gogor dabiltz beiok bildu naian et´ezin bil Zeren beti bear duten zaldizkatu zerun Zaldiek su daritela… aien deia entzun. Yipi yiyay, Yipi yio Sorgin-zaldik zerun…     Aren aurrez pasatzean batek zion ots egin “Arima gal ez dezakan ibiliz gurekin biziera gaur alda zak, ezpa ba´duk bear sorgin-beiak biltzera yin zeru oriek zear” Yipi yiyay, Yipi yio Sorgin beiak zerun… Zaldizkoak zerun…

 JOHNNY CASH

Ghost riders in the sky

NORK BERE JAINKOA

Platonek gizateriaren gaineko teoria idatzi zuen, eta badakigu zer zen greziar filosofoak arimari buruz uste zuena. Egia da edozein tratatu filosofiko irakurtzen dudanean, arreta handiz saiatzen naizela, hitzak eta egilearen pentsamenduak euren osotasunean ulertzeko ahaleginduz. Gaztetatik aritu naiz klasikoekin harremanetan, eta arazo ugari sortu dizkidate, proposatzen dituzten esparruak nire buruarekin bateratu ezin izan ditudalako.

Platon aipatuz hasi naiz, denbora gehien eraman didan pentsalaria baita. Eta aitortu behar dut ez dudala beti ulertzen bere kredoa. Platonek arima desberdinak ikusten ditu kultura ezberdinetako pertsonentzat. Uste dut hori bat datorrela Hipokratesen teoriarekin, arimari eragiten dioten gaixotasun fisikoak diagnostikatzeko medikuek ingurunea aztertu behar dutela dioena. Baina, Hipokratesek medikuntzan konfiantza zuen bitartean, Platonek bere jainkoengan fede handiagoa jartzen zuen, berarentzat gorputza arimaren kartzela baitzen. Jainko bakarra aldarrikatzen duen arren, ezagutza, alegia, eta gaizto bakarra ezjakintasuna. Eta hemen estropezu egiten dut, ez baitakit zein ezagutza mailatik aurrera  hartzen zuen Platonek jainkotiartzat.

Agian gauzak sinpleagoak dira eta herri desberdinentzat arima ezberdinak egon beharrean, animali bakoitzak berea du, eta bere jainko partikularra.

Argazkia: Ekain

INOIZ IBILI AL DA BALIOEN FABRIKA?

 

Munduak edukiari baino ontziari arreta gehiago jartzen dionean, zaila da, ezinezkoa ez bada, ontziaren barruan dagoenaren erabilgarritasunak nora eraman dezakeen asmatzea. Sinesgarritasuna ematen diegu,-beren irabazian bakarrik sinesten duten pertsonek eta erakundeek - gu kontrolpean edukitzeko artalde bihurtzea izan ezik, gertatzen zaigunaz bat ere arduratu gabe-zabaltzen dituzten zurrumurruei.

Gizateria bi taldetan banatuta dago, elkar onartu ezin dutenak, ikuspegi kontrajarriak dituztenak eta elkar ulertzeari uko egiten diotenak. Inor ez dago bere bizilagunari eskua luzatzeko prest: nirea da, eta kito. Elkarrekin aurrera egitea lehentasuna ez duen mundu bat sortu dugu gizon-emakumeok lur azalera agertu ginenetik. Nork irabaziko duen apustu egiten dugu, eta ez denontzako ongizatearen alde elkar ikusi ezinezko egoera natural horretan nork lehenago amore emango duen.

Ez dago izenik eman behar, guztiok modu berean funtzionatzen baitugu. Balioak ez dira berez existitzen; fabrikatu egiten dira, eta nire ustez fabrika horrek ez du inoiz funtzionatu. Ez dakit inoiz bere ateak ireki dituen ere. Beldur naiz ezetz.

Argazkia: JMVM

ZUHAITZA, ONDARE HORI

Ez dut oroitzapenik haurtzaroan Zuhaitz Eguna inoiz ospatu genuen, ezta gure irakasleek basoen zaintza eta errespetuarekiko sentimendu berezirik txertatu zigutenik ere. Zalantzarik gabe, azken hamarkadetan aldaketa izan da alderdi horretan, eta orain kontzienteagoak gara, behintzat teorian, gure zuhaitz ondareari eustearen garrantziaz.

Egutegian etengabe agertzen diren nazioarteko egunen bonbardaketan,  Basoen Nazioarteko Eguna edo Munduko Basogintzaren Eguna ospatu da martxoaren 21ean (udaberriko ekinozioarekin bat eginez) Arrazoizko deia da, ez dakit eraginkorra izango den, baina hala ere beharrezkoa.

Duela gutxi irakurri dut planetan hiru bilioi zuhaitz daudela, eta horrek batez beste 422 zuhaitz ematen ditu gizaki bakoitzeko! Harrigarria! esango genuke lehen begiratuan. Baina sentsazioa aldatzen da datuari gehitzen badiogu urtero 10.000 milioi zuhaitz desagertzen direla -desagerrarazten ditugu-, landatzen diren berriak kontuan hartuta. Orduan? Bada, kalkuluek ez dute gezurrik esaten: 300 urte barru, hamar belaunaldi inguru, agur zuhaitzei.

Eta zer axola zait 2.400 urtean zer gertatzen den... esan lezake ergel batek (eta asko dira). Espero dut horiek baino jende kopuru handiagok baso osasuntsuez gozatzeko beharraz jabetzea, eta oraingo joera negatibo hori alderantzikatzea. Jarrai dezagun saiatzen.

Argazkia: DDCA

UDABERRIA ETA LANERAKO GOGOA

 

Udaberria iristear da, eta bizitzaren eztanda bere osotasunean ospatzeko prestatzen ari gara. Planeta zahar honetako izaki guztiek nabaritu dugu gure baitan patu hurbilarekiko lotura bizigarriaren deia. Berpizkunde berri bat bezalakoa da, adin guztietan, intentsitate desberdinez bada ere. Mutur batean gazteen era guztietako indar positibo neurtezina jar liteke, eta bestean udaberrirako ikuspegi negatiboa polenerako alergia pairatzen dutenen aldetik.

Inon irakurri dut udaberriak lanerako gogoa ere handi dezakeela, eguzki-argia gehiagori esker aldartea hobetuz, eta horrek energia eta baikortasuna areagotzen ditu. Eta badirudi produktibitatea hobetzeko, aproposa dela kanpoko jarduerak sustatzea eta ohitura osasungarriak areagotzea. Ba, espero dut, gure herrietako izkina guztiak argazkiko mezu margotuarekin zikindu dituztenak ere udaberriaren zantzo indarberritzaileak harrapatzea, eta agian mezua sinatu dutenen ekarpen ekonomikoarekin hormak lehen bezala uztea.

Hiritarrok biziki estimatuko genuke garbiketa-operazioa, horrela berretsi egingo baikenuke udaberriak lanerako gogoa berpizten duenaren ustea. Hala bedi.

Argazkia: JMVM