HERIOTZA GOIZTIARRAK

  Nire aitaren heriotzak Uribarri Ganboan harrapatu ninduen, gaur berrogeita hamalau urte. Eta lerro xume hauek toki berberean idazten ari naiz, gutxi gora behera haren bizia itzali zen orduan. Agian, horien bidez, ia-ia ezagutu ez nuen gizonarengana hurbildu nahi dudalako da. 

Berrogeita hamar urterekin hil zen —nik hogeita bi nituen orduan— eta nire hamaseietatik gure arteko harremana ez zen oso maiztasun handikoa izan, nire ikasketak zirela eta etxetik kanpo bizi izan bainintzen. Bitxia da haren oroitzapenik biziena, noizean behin bidaltzen zizkidan gutunen bidez izatea; esaterako, 1971ko udan Montelarreinan nengoela jaso nuena. Gutun hartan, pazientzia izateko eta Zamorako eskualde hartan egiten ari ginen unibertsitate-milizien prestakuntzako zentzugabekeria jasateko adoretsu izatea eskatzen zidan. «Denetarako izango duzu denbora», ziostan eskutitzean, kanpalekuko egonaldiak zapuztutako nire aldartea hobetu nahian.

Aita baino denbora luzeagoz — gaur % 54 gehiago, gutxi gorabehera— bizi izan naizenez, baliteke benetan denbora izan dudala... gauza askotarako. Baina ez denetarako, noski. Bera hil egin zen nik artean ezagutu ahal izan baino lehen. Bere oroitzapena geratzen zait... baina hori ez dut nahikoa. Eta, nahiz eta badakidan nire ezinegona ez dela inoiz sendatuko, heriotza goiztiar guztien bidegabekeriaren aurka altxatzen naiz.

Argazkia: Ekain

ETA GU EGUZKIARI BEGIRA

 Aizu, gasolina-depositoa betetzera joan naiz... eta erdi-erdian utzi dut. Gu hemen eguzki-eklipsearekin kezkatuta... eta, bitartean, petrolio-konpainiek erabat eklipsatu dute gure etxeko ekonomiaren errealitatea. Hauxe gure etorkizuna!  Onena da, ordea, geroa ez dela inoiz iristen; beraz, egunak igaro ahala okerrera egiten jarrai dezake gure patuak. Eta gu eguzkiari begira.

Munduko ekonomia mugitzen duten erregaiekiko harremanaren egoera negargarri honek gero eta gehiago kaltetzen ditu zergadunon poltsikoak —nahitaez zergak ordaindu behar ditugunonak—; bitartean, erregaien prezioen etengabeko igoeraz baliatuz eta ustekabeko irabazi-jarioaz aberatsagotuz etekina ateratzen dutenek diru horren zati bat finantza-ingeniaritzan erabiltzen dute, zerga-ordainketak maila barregarrietaraino —eta gainerako gizateriarentzat iraingarrietaraino— murrizteko.

Zuk bai dakizula, Josu Jon!

JUANJO MENA

Badira pertsonak berehala erakartzen zaituztenak eta beraien nortasunean gehiago arakatzea gustatuko litzaizukeela. Horiek argi erakusten dute, arrazoi hau dela edo bestearengatik, haietan euren balioa agerian uzten duen zerbait badela; norberaren ikuspegia desitxura lezaketen beste aldagai batzuen gainetik dagoen zerbait antzeman daiteke haiengan. Gaur horrelako pertsona bat aipatu nahi dut; gure arteko lotura pertsonala mehea izan den arren, nahikoa izan dut pertsona… eta musikari gisa ere dituen dohain handiak igartzeko.

Juanjo Mena musiko gasteiztarraz ari naiz. Menak hasieratik bertatik harrapatzen zaitu; berarekiko arretari eustea lortzen du haren diskurtsoa jarraitzea zaila denean ere —neurri handi batean, zuk zeuk xehetasunekin duzun zailtasunagatik—. Hala ere, zure mailara egokitzen eta zailtasun horretaz barre egiten ere badaki, finean, haren uhin-luzerara bat egiteko erakutsi duzun nahia eskertzen dizu.

Gozatu egin dut Juanjo Menaren konpainiaz eta arteaz, eta aurrerantzean ere aukeran jarraitzea espero dut; izan ere, musika ona betirakoa da, literatura edo ezagutzatik —eta bihotzetik— sortutako beste edozein adierazpen artistiko bezala.

QUO VADIS, MUNDE?

 

Aguraingo nire aitona-amonen txakurrak Eguzki zuen izena, Setter arrazakoa zen eta aitonak ehizarako erabiltzen zuen. Ordudanik hirurogeita hamar urte baino gehiago eman diren arren, animalia maitagarri gisa gogoratzen dut. Gurasoen etxean ez genuen inoiz txakurrik edo katurik izan. Han lekua zuten animalia bakarrak —nahiz eta txikia izan— karnabak ziren, aitak denbora batez hazi zituenak. Eta emaztea nirekin partekatzen duen etxean ere ez da halakorik egon... seme-alabaren erreguei men eginez erositako ohiko dortoka izan ezik... eta hura gurekin geratu zen, harik eta umeak aspertu ziren arte.

Gizakiaren hastapenetatik bertatik izan dira etxeko animaliak gure bizitzaren parte. Errespetuz eta baita maitasunez ere bizi izan gara haiekin, laguntasuna eta leialtasuna eskaini baitizkigute. Hala ere, nire ustez, haien eta gure arteko harremana benetan neurriz kanpokoa bihurtzen ari da, zentzugabekeriaraino helduz. Ezin dut barne dardara saihestu norbaiti entzuten diodanean txakur bati zuzentzen: «Zer esan dizu aitatxok?», edota «eman muxutxo bat amonari» . Edo txakurra uhaletik lotuta ez eramateagatik norbaitek oharra egitean, jabeak : «Eta zergatik uzten duzu zure biloba libre korrika egiten?» erantzun zakarra ematen duenean. Zer esan, berriz, maskoten janaria aurkezten duten telebistako iragarki horiei buruz? Tokiko elikagai-bankuan lanean ari diren pertsonentzat aurpegiko ostiko bat bezalakoak dira.

Atzo, txakurrentzako gizarte-segurantza gisa aurkezten zen agentzia baten publizitate-mezu elektroniko bat jaso nuen. Gizarte gaixo bateko kide sentitu nintzen.

Argazkia; UNOTV

GIZAKIA PRESTATZEN TOMATEEKIN

 

Duela hirurogeita bost urteko abuztuko gaurkoaren moduko eguerdian, Don Amadeo herriko apaizak ospatutako igandeko mezara joango nintzatekeen; herrian bertan bizi zen , eta astean zehar ahal zuen moduan ematen zuen denbora, nahiz eta ordu asko eskaintzen zizkion baratzeari; bertan tomate eta leka (hemen, caparrón) bikainak lortzen zituen, eta maiz gozatzen genuen produktu horietaz.

Gaur eguerdian, besteak beste, apaiz eta inongo mezarako gogorik gabe, berriro hartu dut nire liburutegitik ale bat duela hirurogeita bost urteko ikasliburu gisa erabili nuena, nahiz eta garai hartan ez nion arreta handirik jarri. Udako beroak gorosti baten itzalera eraman nau; eta han, eroso eserita irakurri ditut “Aprendiz de hombre” deritzanaren pare bat kapitulu. Liburu horrek, 1961ean, “Hezkuntza Politikorako ikasliburua” azpititulua zeraman —hau da, guk “formación del espíritu nacional” gisa ulertzen genuena.

Don Amadeo ogi puxka duela urte asko hil zen. Baita Gonzalo 
Torrente Ballester ere, aipatutako liburuaren egilea. Eta neure buruari galdetzen diot ea “casaelcura”ko tomateak goxoagoak ote ziren idazle galiziarrak bere laneko orrialdeetan isuritako literatura baino. Edonola ere, liburua bere tokian utzi eta gutxira, auzoko batek bere baratzean bildutako tomate batzuk ekarri dizkit; ederrak zeuden!! Duela hirurogeita bost urteko haiek bezain goxoak.

KOJOAK ARINAGOAK...

Gezurtiak kojoak baino motelagoak dira, eta baieztapen hori historiako gezurtirik handien istorioek babesten dute, frogarazten dute. Gezurrerako gizakiaren jokaera gaixotasun larria da - mitomania deitzen zaio- eta engainuaren buklearen garapenean gezurtia bere gezurrak sinestera heltzen da, iruzurlearen beraren buru-suntsiketaren atarteraino iritsiz. Eta gezurtiaren jarraitzaile itsuen txaloen artean, hura amildegirainoko azken urratsa ematera ausartzen da. Bukatzen da orduan kaltea? Bai zera, ezta urrik ere!

Sendaketa psikologikoaren bidez arin litekeen nahasketa, gaixoaren jarrera hertsiak sakonagotzen du eta gezurtiaren desagerpen fisikoak -ematen bada- ez du ezertxo ere konpontzen, txalo sorta eskaini ziotenen artetik beti azaltzen baita norbait, ohiaren okerra bere egiteko prest, gezurraren uhin suntsitzaile beltzari aukera berria emateko.

Eta Iruzurle Handiaren txita-kabiatik hamaika txorikume burumotz ateratzen dira, aitzindariaren itzala luzeagotzeko gertu. Horrela, ab antiquis temporibus ad aeternitatem.

ERORKETA ASKEAN

 

Erromako Inperioaren gainbeherari buruz milaka teoria daude. Aditu bakoitzak gertaeren bere bertsioa du, eta, arrazoiak inoiz bakarrak izaten ez direlako, litekeena da teoria bakoitzak egiaren zati bat gordetzea —nahiz eta guri oso sinesgaitza gerta dakigukeen—. Nire iritziz, garai hartako gizarte erromatarraren laxotasunak —eguneroko zeregin, betebehar eta konpromisoekiko erosotasun-jarreran erorita— inperioaren itzulezinezko hondamendia ekarri zuen, egitura-ahultasunak hala ahalbidetua.

Duela urte asko —egungo demokraziaren hastapenetan—, kulturako hiru foru-diputatuen arteko bilera koordinatzea egokitu zitzaidan batean, politiko haietako batek lankideei gogorarazi behar izan zien 1936-39ko gerra ez zela "Gora Diputazioa Askatuta" oihukatuz borrokatu; aitzitik, nazioaren kontzeptuak lehentasuna zuen lurralde-interesen gainetik,

Amaitu berri den futbol Munduko Txapelketa dela-eta, euskal gizartearen gehiengoak eskainitako ikuskizunari erreparatuz  —komunikabide boteretsu eta ez hainbestekoek hauspotua—, ezin dut saihestu gaztaroan gure herriarentzat pentsatu eta desiratzen genuena gogoratzea. Sentimendu hura —lur eremu ezegokian errotua, nonbait—  ahuldu bide da, eta ustez ipar-ikuspegia genuena galdu dugu, eta banako batzuek ezin lixeritu ditugun jarreretan eroso jarrita, inoiz benetan gurea izan ez zen artalde batek irensteko baimena eman bide diogu geure buruari. Baina, agian neu naiz oker dabilena.