QUO VADIS, MUNDE?

 

Aguraingo nire aitona-amonen txakurrak Eguzki zuen izena, Setter arrazakoa zen eta aitonak ehizarako erabiltzen zuen. Ordudanik hirurogeita hamar urte baino gehiago eman diren arren, animalia maitagarri gisa gogoratzen dut. Gurasoen etxean ez genuen inoiz txakurrik edo katurik izan. Han lekua zuten animalia bakarrak —nahiz eta txikia izan— karnabak ziren, aitak denbora batez hazi zituenak. Eta emaztea nirekin partekatzen duen etxean ere ez da halakorik egon... seme-alabaren erreguei men eginez erositako ohiko dortoka izan ezik... eta hura gurekin geratu zen, harik eta umeak aspertu ziren arte.

Gizakiaren hastapenetatik bertatik izan dira etxeko animaliak gure bizitzaren parte. Errespetuz eta baita maitasunez ere bizi izan gara haiekin, laguntasuna eta leialtasuna eskaini baitizkigute. Hala ere, nire ustez, haien eta gure arteko harremana benetan neurriz kanpokoa bihurtzen ari da, zentzugabekeriaraino helduz. Ezin dut barne dardara saihestu norbaiti entzuten diodanean txakur bati zuzentzen: «Zer esan dizu aitatxok?», edota «eman muxutxo bat amonari» . Edo txakurra uhaletik lotuta ez eramateagatik norbaitek oharra egitean, jabeak : «Eta zergatik uzten duzu zure biloba libre korrika egiten?» erantzun zakarra ematen duenean. Zer esan, berriz, maskoten janaria aurkezten duten telebistako iragarki horiei buruz? Tokiko elikagai-bankuan lanean ari diren pertsonentzat aurpegiko ostiko bat bezalakoak dira.

Atzo, txakurrentzako gizarte-segurantza gisa aurkezten zen agentzia baten publizitate-mezu elektroniko bat jaso nuen. Gizarte gaixo bateko kide sentitu nintzen.

Argazkia; UNOTV

GIZAKIA PRESTATZEN TOMATEEKIN

 

Duela hirurogeita bost urteko abuztuko gaurkoaren moduko eguerdian, Don Amadeo herriko apaizak ospatutako igandeko mezara joango nintzatekeen; herrian bertan bizi zen , eta astean zehar ahal zuen moduan ematen zuen denbora, nahiz eta ordu asko eskaintzen zizkion baratzeari; bertan tomate eta leka (hemen, caparrón) bikainak lortzen zituen, eta maiz gozatzen genuen produktu horietaz.

Gaur eguerdian, besteak beste, apaiz eta inongo mezarako gogorik gabe, berriro hartu dut nire liburutegitik ale bat duela hirurogeita bost urteko ikasliburu gisa erabili nuena, nahiz eta garai hartan ez nion arreta handirik jarri. Udako beroak gorosti baten itzalera eraman nau; eta han, eroso eserita irakurri ditut “Aprendiz de hombre” deritzanaren pare bat kapitulu. Liburu horrek, 1961ean, “Hezkuntza Politikorako ikasliburua” azpititulua zeraman —hau da, guk “formación del espíritu nacional” gisa ulertzen genuena.

Don Amadeo ogi puxka duela urte asko hil zen. Baita Gonzalo 
Torrente Ballester ere, aipatutako liburuaren egilea. Eta neure buruari galdetzen diot ea “casaelcura”ko tomateak goxoagoak ote ziren idazle galiziarrak bere laneko orrialdeetan isuritako literatura baino. Edonola ere, liburua bere tokian utzi eta gutxira, auzoko batek bere baratzean bildutako tomate batzuk ekarri dizkit; ederrak zeuden!! Duela hirurogeita bost urteko haiek bezain goxoak.

KOJOAK ARINAGOAK...

Gezurtiak kojoak baino motelagoak dira, eta baieztapen hori historiako gezurtirik handien istorioek babesten dute, frogarazten dute. Gezurrerako gizakiaren jokaera gaixotasun larria da - mitomania deitzen zaio- eta engainuaren buklearen garapenean gezurtia bere gezurrak sinestera heltzen da, iruzurlearen beraren buru-suntsiketaren atarteraino iritsiz. Eta gezurtiaren jarraitzaile itsuen txaloen artean, hura amildegirainoko azken urratsa ematera ausartzen da. Bukatzen da orduan kaltea? Bai zera, ezta urrik ere!

Sendaketa psikologikoaren bidez arin litekeen nahasketa, gaixoaren jarrera hertsiak sakonagotzen du eta gezurtiaren desagerpen fisikoak -ematen bada- ez du ezertxo ere konpontzen, txalo sorta eskaini ziotenen artetik beti azaltzen baita norbait, ohiaren okerra bere egiteko prest, gezurraren uhin suntsitzaile beltzari aukera berria emateko.

Eta Iruzurle Handiaren txita-kabiatik hamaika txorikume burumotz ateratzen dira, aitzindariaren itzala luzeagotzeko gertu. Horrela, ab antiquis temporibus ad aeternitatem.

ERORKETA ASKEAN

 

Erromako Inperioaren gainbeherari buruz milaka teoria daude. Aditu bakoitzak gertaeren bere bertsioa du, eta, arrazoiak inoiz bakarrak izaten ez direlako, litekeena da teoria bakoitzak egiaren zati bat gordetzea —nahiz eta guri oso sinesgaitza gerta dakigukeen—. Nire iritziz, garai hartako gizarte erromatarraren laxotasunak —eguneroko zeregin, betebehar eta konpromisoekiko erosotasun-jarreran erorita— inperioaren itzulezinezko hondamendia ekarri zuen, egitura-ahultasunak hala ahalbidetua.

Duela urte asko —egungo demokraziaren hastapenetan—, kulturako hiru foru-diputatuen arteko bilera koordinatzea egokitu zitzaidan batean, politiko haietako batek lankideei gogorarazi behar izan zien 1936-39ko gerra ez zela "Gora Diputazioa Askatuta" oihukatuz borrokatu; aitzitik, nazioaren kontzeptuak lehentasuna zuen lurralde-interesen gainetik,

Amaitu berri den futbol Munduko Txapelketa dela-eta, euskal gizartearen gehiengoak eskainitako ikuskizunari erreparatuz  —komunikabide boteretsu eta ez hainbestekoek hauspotua—, ezin dut saihestu gaztaroan gure herriarentzat pentsatu eta desiratzen genuena gogoratzea. Sentimendu hura —lur eremu ezegokian errotua, nonbait—  ahuldu bide da, eta ustez ipar-ikuspegia genuena galdu dugu, eta banako batzuek ezin lixeritu ditugun jarreretan eroso jarrita, inoiz benetan gurea izan ez zen artalde batek irensteko baimena eman bide diogu geure buruari. Baina, agian neu naiz oker dabilena.

 

AITORPEN TXIKIAK

 

Uste dut Rafael Alberti izan zela idatziz utzi zuena, hil ondoren ez zitzaiola inolako omenaldirik egin beharko. Esker ona bizirik zegoela erakutsi behar zitzaion; hau da, bera iraindu, jazarri, espetxeratu eta erabateko zigorgabetasunez torturatu zutenen aurpegian barre egiteko oraindik gai zenean.

Ez dator harira, ezta gutxienean ere, herri txiki bateko auzokoek bizikide bati egindako aitorpen xumea, baina Albertirena gogorarazi dit, txiki idatzi dudala jabetuta, ezaguna baita neurri murritzeko lagundian errazago antzeman ohi direla etsaitasuna eta gaizkinahia... eta mikatzagoa bihurtzen da horiek jasatea. Herri jakintzak garbi utzi baitzuen idatzita: herri txiki, infernu handi.

Udako beroak ez gaitu atzera bota haren aldeko adiskidetasun- eta maitasun-aitorpen egitera etorri garenok. Eta, nahiz eta egia izan haren alboan egon ohi direnek ez dutela zertan jendaurrean adierazi BEHAR beren sentimenduak, ez dago gaizki mundu guztiari aldarrikatzea aldeko herri keinua jasotzen ari den pertsonarekin gaudela. Esker ona erakustea osasuntsua da.

UDAN GERRAK

Errealitatea da herri-irudian udaberria maitasunarekin eta bizitzara esnatzearekin lotu izana, eta udak, berriz, oporren eta ospakizunen ideia ekartzen digu.  Dagoeneko, gure herri eta hiriek beren jai-programak eskaintzen dituzte, originalenak eta erakargarrienak izateko lehian.

Baina bitxia dena da uda eta solstizioa oso zuzenean lotuta daudela gerrekin, gatazka militarrekin. Eta horren arrazoi handi batek zerikusia du datozen egunak luzeagoak direlako eta eguraldiak ere armaden mobilizazioa errazten duelako, bata bestearen aurka. Historialariek baieztatu dezakete bi gatazka armatu ezagunenetako bi garai hartan hasi zirela. Napoleonek bere tropak Errusiara bidali zituen 1812ko ekainaren 23an, eta Hitlerrek Barbarroja Operazioa hasi zuen Errusiaren aurka 1941eko ekainaren 22an. A! Eta hortxe dugu uztailaren 18koa, gure artean ipin dezakegun adibiderik hurbilen, ilustratuen eta tristeena.

Horregatik, nik, nire kartilla militarrak frogatzen duen bezala antimilitarista izan arren, uste dut borroka gauez izan behar dela —Montelarreinako udetan irakatsi ziguten bezala: etsaiak ezin zaitu ikusi. Hori bai, ohartarazi ziguten horrek eragozpen bat ere baduela: ezin duzu etsaia ikusi. Hortik, irudimen apur batekin, ondorioztatzen dut gerrak alferrikakoak direla. Nahiz eta asko, gauaren iluntasunean galduta dabiltzan, etengabeko tiroketa absurduan.

Argazkia: El Comercio

RIAU RIAU

 Aurten ere huts egingo dut. Ez dut Iruñera hurbilaraz nintzakeen ibilgailu egokirik aurkitu eta etxean geratuko naiz. Ahal nuenean, beti zegoen zerbait bidaia eragozten zidana. Orain, berriz, langarik ez bidean… baina buruak diost garaia joan zela. Errepikatu egiten da leloa, aldia eta aldea historiaren bi begi direla dioena.

Eta Esoporen azeriak bezala, mahatsa oraindik heldu gabe dagoela neure buruari adieraz niezaiokeen arren - sekula ez ditut bilera jendatsuak atsegin- isilik geratzea hobe, defentsako mekanismo psikologikoak are tristeago egingo bailuke ezintasun fisikoaren egiaztapena. Beraz, nire txoko bigun, eroso eta isiletik, bejondeiela Iruñeko plazako ausartei, izan ere Maringo nire adiskideak dioen bezala, gazteak gaztelu eta zaharrak mazkelu.

 Gora San Fermin!