AIZKORRI ETA ELIZALDE GOTZAINA

Badira urte batzuk Carlos Ortiz de Zarate ezagutzen dudala, eta adiskidetasun sendoa eraiki dugu. Gure landa-iragana aztertzeko eta testuinguru zein egitura sozial ezberdinetako eguneroko errealitateei buruzko erantzunak bilatzeko dugun zaletasun partekatuak elikatu du harreman hori. Carlos maila goreneko etnografoa da, eta argi eta garbi erakutsi du gure iraganari buruz duen esperientzia eta ezagutza. Komunikatzaile bikaina ere bada eta horren lekuko dira bere liburuak eta berak zuzendu eta sustatutako aldizkariak.

 Udan Carlosek bere azken liburua oparitu zidan, eta asko gozatu dut harekin. *Aizkorri: Tradiciones y Leyendas* du izenburua; egileak ondo ezagutzen duen Euskal Herriko eremu bati buruzko deskribapenen bilduma da, bertan egin baitzuen bere eliz-lanaren aldi bat. Oparia jaso ondoren aipatu nion bezala, Don José Miguelek beti gomendatzen zuen tratatu zientifikoetan "gune berdeak" txertatzea; horri esker askoz errazagoa baita edukia ulertzea eta liseritzea. Eta egileak maisuki uztartu ditu bi arloak.

Carlosek berriro borobildu du bere jomuga. Eta pozten naiz… irakurlearengatik. Galdetzen diot neure buruari liburu hau argitaratzeko gai izango ote zen Gasteizko gotzainak duela bost urte hiriburuko parroko-lanetatik kendu eta «probintzira» bidali izan ez balu. Koldo Larrañagaren kasua datorkit gogora; behinola, behartsuak eta baztertuak defendatzeagatik iragan mendeko berrogeitamarretan biziarteko zigorra jaso zuen  parrokoa, alegia. Garai hartako Arabako gotzainaren erabaki hari esker, euskal kulturak zinemagile, ikertzaile eta sustatzaile aparta irabazi zuen.

Neure interes propioari begira, beraz, Elizaldek zu ahaztea espero dut... horrela, zure artzain-lana eta gure kulturarekiko duzun grina uztartu ahal izango baitituzu. Barka iezadazu hori opa izateagatik.

ZER DU IRAILAK?

 

Iraila iritsi da, eta gure soinu-banda pertsonala —abesti on eta ez hain gustukoen bilduma zabala— entzungo bagenu, nahasmen zoro batean egongo ginateke, iraileko ustezko magiari abestu dioten artisten interpretazioekin. Nat ”King” Cole, Nana Moskouri,  Bobby Darin, … bederatzigarren hilari kantatuz gutariko askorengan arrastoa utzi zuten artistak dira. Zer du irailak?

Normaltasunera itzultzea dakar irailak, oporraldiko artifizialtasunetik urrun; udako gau bero batean piztutako maitasun-harremanetik aldentzen gaitu gupidagabeki, edo, besterik gabe, lan-erritmo produktibora itzularazten gaitu, nagusiaren mesedetan. Irailak inflexio-puntua markatu du, ziurgabetasunetik etorkizun desberdina prometitzen duen bidaia baten amaiera baitakar. Baina horixe besterik ez da: promesa bat.

Gizon-emakume guztiok dugu gure iraila, hil soil bat baino gehiago dena. Errebisatu motxilan eta ikusiko duzu badirela irail desberdin adina urte, guztiek ezaugarri amankomun batekin: ziurgabetasuna. Eta bederatzigarren hilabete hau igarotzen denean... ohituretako izakiak garela egiaztatuko dugu berriro, aldaketarako gogo teorikoa erakusten dugun arren, gure espazio erosoan tinko irautea nahiago baitugu. 

Argazkia: Ekain

KLIMA HERRI JAKINTZAREN KALTETAN

 

Paradoxikoa da eguraldiari buruzko antzinako esaerek bizirik irautea, haien fidagarritasuna gaur egun frogatzea zaila bihurtzen ari den arren; izan ere, erreferentzia historikoak baliogabetzen dituen abiaduran ari dira aldatzen eguraldi-ereduak. "Arrats gorri…"ren gaineko errefraua erabil dezakegu eguzkia etzatzera doala, eta hurrengo goizean zeru lainotu eta euriaren mehatxua aurkitu, hori bai tanta bakar bat ere bota gabe.

Herri jakintzak “Iturriak lehortu edo zubiak suntsitu» (seca las fuentes o lleva los puentes) esaerarekin lotzen den hilabetean sartzen ari gara; eta, egungo martxaren arabera, biak gertatuko direla pentsatzera jotzen dut, izan ere, ur-murrizketek beren horretan jarraitzen dute eta mundu osoan etenik gabe segitzen dute hondamendi naturalek.

Beraz, herri-jakinduriaren alderdi batzuen gainean ari da hegazka ahanztura; eta bitartean. behaketa jarraitik ez da naturaren jokabideari buruzko ikasgai berririk ondorioztatzen, egunez egun kaosa handitzen ari dela uste izatea salbu.

Argazkia: ULUM

HERIOTZA GOIZTIARRAK

  Nire aitaren heriotzak Uribarri Ganboan harrapatu ninduen, gaur berrogeita hamalau urte. Eta lerro xume hauek toki berberean idazten ari naiz, gutxi gora behera haren bizia itzali zen orduan. Agian, horien bidez, ia-ia ezagutu ez nuen gizonarengana hurbildu nahi dudalako da. 

Berrogeita hamar urterekin hil zen —nik hogeita bi nituen orduan— eta nire hamaseietatik gure arteko harremana ez zen oso maiztasun handikoa izan, nire ikasketak zirela eta etxetik kanpo bizi izan bainintzen. Bitxia da haren oroitzapenik biziena, noizean behin bidaltzen zizkidan gutunen bidez izatea; esaterako, 1971ko udan Montelarreinan nengoela jaso nuena. Gutun hartan, pazientzia izateko eta Zamorako eskualde hartan egiten ari ginen unibertsitate-milizien prestakuntzako zentzugabekeria jasateko adoretsu izatea eskatzen zidan. «Denetarako izango duzu denbora», ziostan eskutitzean, kanpalekuko egonaldiak zapuztutako nire aldartea hobetu nahian.

Aita baino denbora luzeagoz — gaur % 54 gehiago, gutxi gorabehera— bizi izan naizenez, baliteke benetan denbora izan dudala... gauza askotarako. Baina ez denetarako, noski. Bera hil egin zen nik artean ezagutu ahal izan baino lehen. Bere oroitzapena geratzen zait... baina hori ez dut nahikoa. Eta, nahiz eta badakidan nire ezinegona ez dela inoiz sendatuko, heriotza goiztiar guztien bidegabekeriaren aurka altxatzen naiz.

Argazkia: Ekain

ETA GU EGUZKIARI BEGIRA

 Aizu, gasolina-depositoa betetzera joan naiz... eta erdi-erdian utzi dut. Gu hemen eguzki-eklipsearekin kezkatuta... eta, bitartean, petrolio-konpainiek erabat eklipsatu dute gure etxeko ekonomiaren errealitatea. Hauxe gure etorkizuna!  Onena da, ordea, geroa ez dela inoiz iristen; beraz, egunak igaro ahala okerrera egiten jarrai dezake gure patuak. Eta gu eguzkiari begira.

Munduko ekonomia mugitzen duten erregaiekiko harremanaren egoera negargarri honek gero eta gehiago kaltetzen ditu zergadunon poltsikoak —nahitaez zergak ordaindu behar ditugunonak—; bitartean, erregaien prezioen etengabeko igoeraz baliatuz eta ustekabeko irabazi-jarioaz aberatsagotuz etekina ateratzen dutenek diru horren zati bat finantza-ingeniaritzan erabiltzen dute, zerga-ordainketak maila barregarrietaraino —eta gainerako gizateriarentzat iraingarrietaraino— murrizteko.

Zuk bai dakizula, Josu Jon!

JUANJO MENA

Badira pertsonak berehala erakartzen zaituztenak eta beraien nortasunean gehiago arakatzea gustatuko litzaizukeela. Horiek argi erakusten dute, arrazoi hau dela edo bestearengatik, haietan euren balioa agerian uzten duen zerbait badela; norberaren ikuspegia desitxura lezaketen beste aldagai batzuen gainetik dagoen zerbait antzeman daiteke haiengan. Gaur horrelako pertsona bat aipatu nahi dut; gure arteko lotura pertsonala mehea izan den arren, nahikoa izan dut pertsona… eta musikari gisa ere dituen dohain handiak igartzeko.

Juanjo Mena musiko gasteiztarraz ari naiz. Menak hasieratik bertatik harrapatzen zaitu; berarekiko arretari eustea lortzen du haren diskurtsoa jarraitzea zaila denean ere —neurri handi batean, zuk zeuk xehetasunekin duzun zailtasunagatik—. Hala ere, zure mailara egokitzen eta zailtasun horretaz barre egiten ere badaki, finean, haren uhin-luzerara bat egiteko erakutsi duzun nahia eskertzen dizu.

Gozatu egin dut Juanjo Menaren konpainiaz eta arteaz, eta aurrerantzean ere aukeran jarraitzea espero dut; izan ere, musika ona betirakoa da, literatura edo ezagutzatik —eta bihotzetik— sortutako beste edozein adierazpen artistiko bezala.

QUO VADIS, MUNDE?

 

Aguraingo nire aitona-amonen txakurrak Eguzki zuen izena, Setter arrazakoa zen eta aitonak ehizarako erabiltzen zuen. Ordudanik hirurogeita hamar urte baino gehiago eman diren arren, animalia maitagarri gisa gogoratzen dut. Gurasoen etxean ez genuen inoiz txakurrik edo katurik izan. Han lekua zuten animalia bakarrak —nahiz eta txikia izan— karnabak ziren, aitak denbora batez hazi zituenak. Eta emaztea nirekin partekatzen duen etxean ere ez da halakorik egon... seme-alabaren erreguei men eginez erositako ohiko dortoka izan ezik... eta hura gurekin geratu zen, harik eta umeak aspertu ziren arte.

Gizakiaren hastapenetatik bertatik izan dira etxeko animaliak gure bizitzaren parte. Errespetuz eta baita maitasunez ere bizi izan gara haiekin, laguntasuna eta leialtasuna eskaini baitizkigute. Hala ere, nire ustez, haien eta gure arteko harremana benetan neurriz kanpokoa bihurtzen ari da, zentzugabekeriaraino helduz. Ezin dut barne dardara saihestu norbaiti entzuten diodanean txakur bati zuzentzen: «Zer esan dizu aitatxok?», edota «eman muxutxo bat amonari» . Edo txakurra uhaletik lotuta ez eramateagatik norbaitek oharra egitean, jabeak : «Eta zergatik uzten duzu zure biloba libre korrika egiten?» erantzun zakarra ematen duenean. Zer esan, berriz, maskoten janaria aurkezten duten telebistako iragarki horiei buruz? Tokiko elikagai-bankuan lanean ari diren pertsonentzat aurpegiko ostiko bat bezalakoak dira.

Atzo, txakurrentzako gizarte-segurantza gisa aurkezten zen agentzia baten publizitate-mezu elektroniko bat jaso nuen. Gizarte gaixo bateko kide sentitu nintzen.

Argazkia; UNOTV