MARGO TAILERREAN

  Hamar urte nituela, marrazketan nire lehen gutxiegi jaso nuen. Gasteizko Ramiro Maeztu Institutuan izan zen batxilerraren lehen ikasturteko azterketan, oraindik nire oroigailu kuttunen artean gordetzen dudan ikas-kartillan ikus daitekeen moduan. Eta horren harira diodan, argazkian azaltzen diren bi sinadurak Eduardo Madinaveitia eta emazte izango zuen Mertxe Villaciani dagozkiela, geroko bizitza-ibilaldian bihotzeko adiskideak izan nituenak. Eta nigan gaitasun artistikorik ikusi ez zuen irakaslea Julian Ortiz de Viñaspre “JOVI” izan zen, hura ere urteetara Urrezko Zeledonetan lagunkide izan nuena, eta inoiz nire gutxiegiko anekdota pairatu behar izan zuena. Egia esan, irakaslea zuzen egon zen nire gaineko ebaluazio akademikoan, ez bainaiz inoiz marrazteko edo margotzeko talentuarengatik nabarmendu.

Gauza da, ia hirurogeita hamar urte geroago, Bergarako Luis Lascurain artistak eskainitako bi eguneko margo tailerrean parte hartu dudala. Aitortu beharra daukat, ideiak mihise batera estiloz islatzeko gaitasuna dutenak nola ari ziren zuzenean ikusteko gogoz eman nuela izena ikastarorako. Eta ez naiz damutzen parte hartzeaz... hori bai, ikasle behatzaile gisa, ez baitut bi egunetan pintzel bakar bat ere eskuratu, erabat barregarri geratuko ote nintzen beldurrez.

Ezagutzak ez duela tokirik hartzen diote. Eta hori egia denik guztiz konbentzituta ez nagoen arren, ikastarotxoan eman ditudan bi egunek aukera ahalbidetu didate berriro ere baieztatzeko teoria funtsezkoa dela abiatzen garen edozein abenturarako, artean, zientzian edo lan munduan. Izan ere, behin eta berriz frogatu da teoria on bat baino ezer praktikoagorik ez dagoela.

ERGELEN DEMOKRAZIA

Ergelkeriaren eta demokraziaren arteko zerikusia sistema demokratikoak boto guztiei balio bera ematean datza. Horrek etengabeko arriskua sortzen du: informazio-faltak, manipulazioak edo herritarren utzikeriak buruzagi kaskar eta okerrak boterera iristea ahalbidetu dezakete. Hortxe dago gakoa, jaun-andreok- bizi ari garen munduko espektakulu negargarriari dagokionez. Horrek esan nahi al du demokrazia sistema ezegokia denik? Mesedez! Ez doa hortik.

Ergelkeria ez da delitu, jakina. Ezaguna da, Naturak ematen ez duena Salamancak ez duela mailugatzen. Gizon-emakumeok mugatuta jaiotzen gara eta norberaren garapenerako joko-neurriak ez dira infinituak. Dena den, eguneroko praktikak darakutsan legez, ergelkeriarako mugak mugikorrak ei dira, eta goiko botere-ezkutu (eta ez hain ezkutuetatik) pentsamendu kritikoa eraso egiten da eta boterearen mekanismo guztien bidez mespretxatua izaten ari da intelektoaren erabilera. Nola moldatu norbera suntsitzen duena errealitate bakar eta posible gisa onartzen duen herritarra? Ergelkeria zibikoa da formula. Horrela bakarrik uler daiteke, adibidez, osasungintza publikoa arbuiatzen duen behargina edota ahalbidetza sozialaren kontra ageri dena.

Behin eta berriz aldarrikatzeagatik arnasarik gabe erortzeko arriskua daitekeen arren, demokrazia babesteko modu bakarra pentsamendu kritikoa irakastea dela azpimarratu behar da, guztiontzako askatasuna bermatzeko sistema politikorik onena dela ozenki defendatuz.

Argazkia: Daniel Innerarityren "La defensa de la democracia" liburutik

LEHORREAN

 Nabigatzeko sasoia amaituta, hurrengora arte lehorreratu dut belaontzi txikia. Hilabeteak igaroko dira, berriz ere belak altxatu eta lema hartu aurretik, eta bidaia zaildu dezaketen haize-boladen presentziaz eta haizearen abiaduraz arduratu, edo zeharkaldian izandako batez besteko abiadura kalkulatu baino lehen.

Egia bada —egile klasiko batek behin esan zuen bezala— pertsonen artean bizidunak, hildakoak eta itsasoan nabigatzen dutenak daudela, neure buruari galdetzen diot zein kategoriatan egongo ote naizen hurrengo bidaia egin bitartean. Ez pentsa nire bizitzako helburua etenik gabe urak zeharkatzea denik; hala ere, egia da bizitza desberdina iruditzen zaidala lema eskuan hartuta nagoenean. Eta baldintzak zenbat eta zailagoak diren, orduan eta gehiago baloratzen dut ezagutzaren, pilatutako esperientziaren eta zailtasunen aurrean erakutsitako erabakitasunaren arteko elkarreragina.

Dena den, ez pentsa kontua denik arriskuaren aurrean sufritzea —hori zentzugabekeria litzateke—, baizik eta espirituari sosegua ematea; izan ere, gogoak biziki behar du horrelako ukendu asegarria. Onartu beharra daukat nire bidaiak ez direla inoiz ikusgarri horietakoak izan. Behin bakarrik amestu nun ozeanoak zeharkatzeaz, eta ametsak itsasoan lehen aldiz irauli nintzen arte iraun zuen. Laburbilduz, xumeak izan dira nire jomugak, baina horrek ez dit eragotzi sari zoragarriak jasotzeko aukera; izan ere, ondasun materialek ez bezala, nireak gordetzeko ez dut ez armairu ez apalategirik behar. Neure oroimenean ditut, eta bizitza-bidaian aurrera egiten laguntzen didate.

Argazkia: JMVM

ALDE GUZTIETATIK HIL EZKILAK

 Antzinako jakintsu batek - klasikoren etiketa daraman horietakoa- esan zuen zuhaitz bat okertzen bada naturaren eraginez dela, hark ematen baitio eitea eta norabidea. Gu ere naturaren parte garenez —eta hori ukatzen duenak ez du ezer ulertu planeta honetan zergatik gauden—,  kolektibo gisako geure ibilbidearen okerra geure ekintzen ondorioa da. Ez dago hori ukatzerik.

Ceuta eta Melilla, giza komunitateen bizileku gisa interesatzen zaizkit, soilik—kolektibo horiek Afrikako kokalekuak hautatu baitzituzten euren habitaterako. Neurri berdintsuan eta arrazoi bertsuengatik interesatzen zaizkit Madril, Donostia edota Paris, bakoitza bere latitudean. Puntu geografiko horien inguruan -horixe baino ez baitira— sor daitekeen edozein gatazka gizateriaren jokabide txarretik dator; izan ere, gure espeziea, antzinako animalia-espezie ezezagun baten hondakinik txarrenekin osatutako nahaspila bat besterik ez da. Negar-malko eta goragale eragiten du ingurura begiratu eta bizitzaren alderdi guztietan indarkeria eta gorrotoa besterik ez ikusteak.

Mundu mailako gatazka baterantz goaz, eta zalantzarik gabe, botere osoa lortzeko lehian ari diren interes ekonomikoen adina alderdi egongo dira tartean, plaza publikoan espektakulu odoltsu eta suntsitzailea eskaintzeko. Ergel hutsaren logikak agintzen du, eta inor ez da une bat ere geratzen hausnartzeko: zenbat eta ozenago oihukatu, orduan eta gehiago hazten gara  berezko ezintasunean. Hondamendi-ikuspegia eman nahi izan gabe, geure hil-oihala ehuntzen ari gara, izaki arrazionalak garen heinean.

Eta inork ez diezadala esan egungo egoera behin-behinekoa baino ez denik. Noski, hala da! Baina egoera okerrago baterantz goazelako. “Ez dugu bakea jokoan ipiniko, gure eskubidea da” esaten zaigu, gero eta liskar gehiago sortzen diren bitartean. Eta ehorzketaren tronpetek hil eresia jotzen dute…”gora gu, heriotza besteei” oihukatzen den bitartean, modu pluribektorialean.

Argazkia: milla cero.

AIZKORRI ETA ELIZALDE GOTZAINA

Badira urte batzuk Carlos Ortiz de Zarate ezagutzen dudala, eta adiskidetasun sendoa eraiki dugu. Gure landa-iragana aztertzeko eta testuinguru zein egitura sozial ezberdinetako eguneroko errealitateei buruzko erantzunak bilatzeko dugun zaletasun partekatuak elikatu du harreman hori. Carlos maila goreneko etnografoa da, eta argi eta garbi erakutsi du gure iraganari buruz duen esperientzia eta ezagutza. Komunikatzaile bikaina ere bada eta horren lekuko dira bere liburuak eta berak zuzendu eta sustatutako aldizkariak.

 Udan Carlosek bere azken liburua oparitu zidan, eta asko gozatu dut harekin. *Aizkorri: Tradiciones y Leyendas* du izenburua; egileak ondo ezagutzen duen Euskal Herriko eremu bati buruzko deskribapenen bilduma da, bertan egin baitzuen bere eliz-lanaren aldi bat. Oparia jaso ondoren aipatu nion bezala, Don José Miguelek beti gomendatzen zuen tratatu zientifikoetan "gune berdeak" txertatzea; horri esker askoz errazagoa baita edukia ulertzea eta liseritzea. Eta egileak maisuki uztartu ditu bi arloak.

Carlosek berriro borobildu du bere jomuga. Eta pozten naiz… irakurlearengatik. Galdetzen diot neure buruari liburu hau argitaratzeko gai izango ote zen Gasteizko gotzainak duela bost urte hiriburuko parroko-lanetatik kendu eta «probintzira» bidali izan ez balu. Koldo Larrañagaren kasua datorkit gogora; behinola, behartsuak eta baztertuak defendatzeagatik iragan mendeko berrogeitamarretan biziarteko zigorra jaso zuen  parrokoa, alegia. Garai hartako Arabako gotzainaren erabaki hari esker, euskal kulturak zinemagile, ikertzaile eta sustatzaile aparta irabazi zuen.

Neure interes propioari begira, beraz, Elizaldek zu ahaztea espero dut... horrela, zure artzain-lana eta gure kulturarekiko duzun grina uztartu ahal izango baitituzu. Barka iezadazu hori opa izateagatik.

ZER DU IRAILAK?

 

Iraila iritsi da, eta gure soinu-banda pertsonala —abesti on eta ez hain gustukoen bilduma zabala— entzungo bagenu, nahasmen zoro batean egongo ginateke, iraileko ustezko magiari abestu dioten artisten interpretazioekin. Nat ”King” Cole, Nana Moskouri,  Bobby Darin, … bederatzigarren hilari kantatuz gutariko askorengan arrastoa utzi zuten artistak dira. Zer du irailak?

Normaltasunera itzultzea dakar irailak, oporraldiko artifizialtasunetik urrun; udako gau bero batean piztutako maitasun-harremanetik aldentzen gaitu gupidagabeki, edo, besterik gabe, lan-erritmo produktibora itzularazten gaitu, nagusiaren mesedetan. Irailak inflexio-puntua markatu du, ziurgabetasunetik etorkizun desberdina prometitzen duen bidaia baten amaiera baitakar. Baina horixe besterik ez da: promesa bat.

Gizon-emakume guztiok dugu gure iraila, hil soil bat baino gehiago dena. Errebisatu motxilan eta ikusiko duzu badirela irail desberdin adina urte, guztiek ezaugarri amankomun batekin: ziurgabetasuna. Eta bederatzigarren hilabete hau igarotzen denean... ohituretako izakiak garela egiaztatuko dugu berriro, aldaketarako gogo teorikoa erakusten dugun arren, gure espazio erosoan tinko irautea nahiago baitugu. 

Argazkia: Ekain

KLIMA HERRI JAKINTZAREN KALTETAN

 

Paradoxikoa da eguraldiari buruzko antzinako esaerek bizirik irautea, haien fidagarritasuna gaur egun frogatzea zaila bihurtzen ari den arren; izan ere, erreferentzia historikoak baliogabetzen dituen abiaduran ari dira aldatzen eguraldi-ereduak. "Arrats gorri…"ren gaineko errefraua erabil dezakegu eguzkia etzatzera doala, eta hurrengo goizean zeru lainotu eta euriaren mehatxua aurkitu, hori bai tanta bakar bat ere bota gabe.

Herri jakintzak “Iturriak lehortu edo zubiak suntsitu» (seca las fuentes o lleva los puentes) esaerarekin lotzen den hilabetean sartzen ari gara; eta, egungo martxaren arabera, biak gertatuko direla pentsatzera jotzen dut, izan ere, ur-murrizketek beren horretan jarraitzen dute eta mundu osoan etenik gabe segitzen dute hondamendi naturalek.

Beraz, herri-jakinduriaren alderdi batzuen gainean ari da hegazka ahanztura; eta bitartean. behaketa jarraitik ez da naturaren jokabideari buruzko ikasgai berririk ondorioztatzen, egunez egun kaosa handitzen ari dela uste izatea salbu.

Argazkia: ULUM