ERORKETA ASKEAN

 

Erromako Inperioaren gainbeherari buruz milaka teoria daude. Aditu bakoitzak gertaeren bere bertsioa du, eta, arrazoiak inoiz bakarrak izaten ez direlako, litekeena da teoria bakoitzak egiaren zati bat gordetzea —nahiz eta guri oso sinesgaitza gerta dakigukeen—. Nire iritziz, garai hartako gizarte erromatarraren laxotasunak —eguneroko zeregin, betebehar eta konpromisoekiko erosotasun-jarreran erorita— inperioaren itzulezinezko hondamendia ekarri zuen, egitura-ahultasunak hala ahalbidetua.

Duela urte asko —egungo demokraziaren hastapenetan—, kulturako hiru foru-diputatuen arteko bilera koordinatzea egokitu zitzaidan batean, politiko haietako batek lankideei gogorarazi behar izan zien 1936-39ko gerra ez zela "Gora Diputazioa Askatuta" oihukatuz borrokatu; aitzitik, nazioaren kontzeptuak lehentasuna zuen lurralde-interesen gainetik,

Amaitu berri den futbol Munduko Txapelketa dela-eta, euskal gizartearen gehiengoak eskainitako ikuskizunari erreparatuz  —komunikabide boteretsu eta ez hainbestekoek hauspotua—, ezin dut saihestu gaztaroan gure herriarentzat pentsatu eta desiratzen genuena gogoratzea. Sentimendu hura —lur eremu ezegokian errotua, nonbait—  ahuldu bide da, eta ustez ipar-ikuspegia genuena galdu dugu, eta banako batzuek ezin lixeritu ditugun jarreretan eroso jarrita, inoiz benetan gurea izan ez zen artalde batek irensteko baimena eman bide diogu geure buruari. Baina, agian neu naiz oker dabilena.

 

AITORPEN TXIKIAK

 

Uste dut Rafael Alberti izan zela idatziz utzi zuena, hil ondoren ez zitzaiola inolako omenaldirik egin beharko. Esker ona bizirik zegoela erakutsi behar zitzaion; hau da, bera iraindu, jazarri, espetxeratu eta erabateko zigorgabetasunez torturatu zutenen aurpegian barre egiteko oraindik gai zenean.

Ez dator harira, ezta gutxienean ere, herri txiki bateko auzokoek bizikide bati egindako aitorpen xumea, baina Albertirena gogorarazi dit, txiki idatzi dudala jabetuta, ezaguna baita neurri murritzeko lagundian errazago antzeman ohi direla etsaitasuna eta gaizkinahia... eta mikatzagoa bihurtzen da horiek jasatea. Herri jakintzak garbi utzi baitzuen idatzita: herri txiki, infernu handi.

Udako beroak ez gaitu atzera bota haren aldeko adiskidetasun- eta maitasun-aitorpen egitera etorri garenok. Eta, nahiz eta egia izan haren alboan egon ohi direnek ez dutela zertan jendaurrean adierazi BEHAR beren sentimenduak, ez dago gaizki mundu guztiari aldarrikatzea aldeko herri keinua jasotzen ari den pertsonarekin gaudela. Esker ona erakustea osasuntsua da.

UDAN GERRAK

Errealitatea da herri-irudian udaberria maitasunarekin eta bizitzara esnatzearekin lotu izana, eta udak, berriz, oporren eta ospakizunen ideia ekartzen digu.  Dagoeneko, gure herri eta hiriek beren jai-programak eskaintzen dituzte, originalenak eta erakargarrienak izateko lehian.

Baina bitxia dena da uda eta solstizioa oso zuzenean lotuta daudela gerrekin, gatazka militarrekin. Eta horren arrazoi handi batek zerikusia du datozen egunak luzeagoak direlako eta eguraldiak ere armaden mobilizazioa errazten duelako, bata bestearen aurka. Historialariek baieztatu dezakete bi gatazka armatu ezagunenetako bi garai hartan hasi zirela. Napoleonek bere tropak Errusiara bidali zituen 1812ko ekainaren 23an, eta Hitlerrek Barbarroja Operazioa hasi zuen Errusiaren aurka 1941eko ekainaren 22an. A! Eta hortxe dugu uztailaren 18koa, gure artean ipin dezakegun adibiderik hurbilen, ilustratuen eta tristeena.

Horregatik, nik, nire kartilla militarrak frogatzen duen bezala antimilitarista izan arren, uste dut borroka gauez izan behar dela —Montelarreinako udetan irakatsi ziguten bezala: etsaiak ezin zaitu ikusi. Hori bai, ohartarazi ziguten horrek eragozpen bat ere baduela: ezin duzu etsaia ikusi. Hortik, irudimen apur batekin, ondorioztatzen dut gerrak alferrikakoak direla. Nahiz eta asko, gauaren iluntasunean galduta dabiltzan, etengabeko tiroketa absurduan.

Argazkia: El Comercio

RIAU RIAU

 Aurten ere huts egingo dut. Ez dut Iruñera hurbilaraz nintzakeen ibilgailu egokirik aurkitu eta etxean geratuko naiz. Ahal nuenean, beti zegoen zerbait bidaia eragozten zidana. Orain, berriz, langarik ez bidean… baina buruak diost garaia joan zela. Errepikatu egiten da leloa, aldia eta aldea historiaren bi begi direla dioena.

Eta Esoporen azeriak bezala, mahatsa oraindik heldu gabe dagoela neure buruari adieraz niezaiokeen arren - sekula ez ditut bilera jendatsuak atsegin- isilik geratzea hobe, defentsako mekanismo psikologikoak are tristeago egingo bailuke ezintasun fisikoaren egiaztapena. Beraz, nire txoko bigun, eroso eta isiletik, bejondeiela Iruñeko plazako ausartei, izan ere Maringo nire adiskideak dioen bezala, gazteak gaztelu eta zaharrak mazkelu.

 Gora San Fermin!

MARY POPPINS

 

Negozioen munduan gertatzen da etika eta osotasuna ez datozela normalean parte-hartzaileengandik espero denarekin batera, bizitzako alderdi guztien eguneroko ebaluazioetan zorrotzak ager daitezkeen arren.

Iragan astean, 1964ko Disneyren Mary Poppins filma berriro ikusi dut-  aspertuta egon behar nuen horretaraino heltzeko, bai alajaina!- eta etorri zitzaidan gogora pertsonaiaren egileak, Pamela Traversek, bere lanaren bertsio azukretua lehen aldiz ikusi zuenean adierazitako haserrea.

Traversek ez zuen bere literatur emakida baldintzarik gabe Disneyri saldu nahi izan, eta negoziazioak hogei urtez luzatu ziren. Behin hitzarmena sinatua, Disney eta Traversen arteko tupustak hodei beltzak jasoarazi zituen 1964ko Mary Poppinsen ekoizpena zela eta. Hura ez zen bere pertsonaia! Baina idazleak bazekien ekoizle amerikarraren diruak bidea erraztuko ziola. Aldiz, Poppins fikziozko pertsonaiaren nortasuna askoz zuzenago aurkitu ei zuen errusiar bertsioan, errublo bat ere eskuratu ez zuen arren.

Traversen haserreak ke bihurtu ziren. Eta Disneyren diruak artean geratzen zitzaizkion urteak oso ondo bizitzeko estalpea ahalbidetu zion britaniarrari. Finean, negozio mundua.

KONTUZ UDAKO BERO HAUEKIN!

 

Uda iritsi da eta, tokiko adinekoentzat, neu barne, ulertzeko eta alderatzeko zaila den beroaldi krisi batek lagunduta etorri zaigu. Etxean gaude itxita, berez jada itogarriak zaizkigun hormen itzalean. Eta ez dizuet ezer ere esaten, bero sapa itzela ondoko inor gabe jasan behar baduzu... gutxienez elkar eztabaidan aritzeko.

Frogatua daukat beroak eta bakardadeak, konbinatuta, umore gabeko txantxa bat egin diezazuketela. Etxe barruan geratzeak lasaitasun sentsazioa ematen du beroari dagokionez, baina isolamenduak eragin negatiboa du. Itzaleko babesera jotzen dugu,  gizarte-harremanak murrizten ditugu, eta etsipen puntu batean, telebista pizten dugu. Errepikatzen dut, batez ere bakarrik bagaude. Berehala hasten zaigu burua dantzan telefilmekin, lehiaketekin, edo reality-saioekin nahasten... eta konturatu baino lehen, ergelkeria egoera larri batean zaude murgilduta. Ez zara gai argi pentsatzeko.

Orduan konturatzen zara, ustez zure salba-ohol txikia izan daitekeena eskuan duzula ... eta hozkailura joaten zara. Ez, burua sartu eta freskatzeko, baizik eta jogurta, gazta zati bat, fruta pieza bat edota txorizo puska eskuratzeko. Behin eta berriz. Eta hasieran ez duzu igartzen, baina efektua biharamonean agertzen zaizu, dutxatu ondoren pisatzen zarenean... eta baskulak berri desatsegina ematen dizunean. Atzotik gaur goizera arte... kilo erdi bat gehiago.

Noski, beroa eta bakardadea ez datoz bat ondo!

Argazkia: wikipedia

URREA, URA ETA...

Diotenez, urrea eta ura izango dira datozen hamarkadetan ondasun materialik preziatuenak eta bilatuenak. Besteengan konfiantza jartzea ariketa ezinaren hurrena bilakatu dugun mundu honetan, bi ondasun horien aldeko borroka krudela eta beldurgarria izango da. Ezin dugu imajinatu ere egin zenbateraino iritsiko den gizateria harrapakin horiek bereganatzeko, eta horrek aberastasun gehiago esan nahi izango du gutxi batzuentzat eta miseria gehiengoarentzat. Horixe da gizateriaren norabidea, gaur egungo pentsalari ospetsuenetako batzuen arabera.

Hala ere, arreta piztu dit balio-maila imajinaezinak lortuko dituela iragartzen duten hirugarren ondasun bat, gure gizarte honek inolako kontsideraziorik gabe mespretxatu duena: isiltasuna. Eta pixka bat hausnartzera eraman nau horrek, gure eguneroko bizitzan txertatutako zaratak inguratuta nagoela, barne gortasuna nabaritzen ere ez duguna, harrabotsa gure DNAren parte bihurtu delako.

Zorabiatu egiten gara gure garunak ez badu soinu-kutsadura detektatzen. Ezin dugu jasan denbora luzez gela isolatu batean irautea. Eta hau guztia aukeratu dugun edo handitzen utzi dugun bizikidetza motaren emaitza da, besterik gabe.

Horra hor bihar etziko hiruangelu preziatua: ura, urrea eta isiltasuna.

Eta argi biluzian ikusi nuen

Hamar mila pertsona, agian gehiago

Jendea hitz egin gabe hitz egiten

Jendea aditu gabe entzuten.

Jendea ahotsek inoiz partekatzen ez dituzten abestiak idazten.

Eta inork ez zuen ausartzen

isiltasunaren soinua asaldatzen.