EzBerdin Berdinak

Duela hilabete batzuk, Eusko Ikaskuntzaren Kongresuaren amaieran, gure herrialdeko gizarte-kohesioari buruz idatzi nuen , eta gaiari heldu diot berriro, aipatu erakundea hiriburuz hiriburu aurkezten dabilen EzBerdin Berdinak izeneko emanaldia ikusi ondoren. Lehengo ostiralean eta Gasteizko Europa Jauregian, Kongresu haren ondorioz euskal herritarrei helarazitako mezuetako baten gorpuzte jostalari bat ikusteko aukera izan nuen: kultura gure gizarteko maila guztietara infiltratzea.

Utz diezaiogun, behin betiko, gaia bueltaka ibiltzeari ezbai antzuetan: kultura kohesionatu bat sortzeko gai ez bagara... agur euskal kulturari! EzBerdin Berdinak-ek gure izatearen berezko dena zaintzeko premiazko beharraren kontzientzia piztu nahi du, azaleko desberdintasunen barrutik. Zer da guretzat berezkoagorik hizkuntza baino, gure desberdintasunak gorabehera berdin egiten gaituena? Ezin dugu hori zalantzan jarri, gizarte zein kultura aldetik dauden desberdintasun-egoera ugari ditugun arren.

Euskarak adierazten du desberdin izatea, gizarte-berdintasunaren barruan. Bihotzetik ahora agertzen den hizkuntzak adierazten du bidea, burutik abiatuta ziurrenik ahaleginean galduko bailitzateke. Iragan ostiralean Europa Jauregian Olabide ikastolako umeek erakutsi zigutena da formula, eta ez artifiziozko saloi ponpoxetatik datorkiguna. Eta, kontuz!,  bizi dugun une kritikoa ipurdiz gora jartzea gai garela sinesteko lanabes bakarra baitugu. Zein den? Garbi: borondatea. Ez dago besterik. Baina hori ez da dendetan eros daitekeen gaia. Bere bila atera behar dugu egunero, etsi gabe.

Nork esan zuen erraza izango zela? Bai zera!!!

Argazkia: JMVM

EUSKARAREN EGUNEAN

 

Etzi euskararen nazioarteko eguna ospatzen dugu, iragan mendean Eusko Ikaskuntzari horrela izan behar zuela otu zitzaiolako. Eta ospakizunaren lehen mendea oraindik betetzeke, badirudi hastapenetako agenteak ahaztu egin dituela euskal gizarteak, eguneroko gurpil irensleak eszenategi eta protagonista berriak behar baititu, ibilbidean garatuko bada. Eta nire ikuspuntu historikotik pena pixka bat ematen badit ere, barnean halako poztasun mingotsa antzematen dut: aintzindari haien helburua lortzen ari dela iruditzen zait.

Euskara bizirik dago eta aurrerantz proiektatzen du. Hizkuntzak erakunde biziak dira - nik esango nuke hilak ere oroimenean bizi direla haietara jotzen dugunean- errealitatera eta testuinguru soziokulturalera egokitzen direnak. Areago, hizkuntzek bizitzaren gaineko ikuspegi desberdina ematen dute, haien hiztunek tokian tokiko zirkunstantziei aurre egiteko une bakoitzean erabilitako berbaldiaren arabera. Horrek esan nahi du hizkuntzak garatu egiten direla, aldatu, nahiz eta ez naizen ausartzen aitortzera beren corpusean aberatsagoak bilakatzen diren ala ez. Hizkuntza bateko hiztunek ezagutuko bagenu nola joan den aldatzen gurea, agian irekiagoak izango ginateke, enpatikoagoak.

Hizketan jartzen gara eta gure ideiak eta arrazoinamenduen espresabidean bada halako lotailu bat, ikusezina, hainbat pista ematen dituena hizkuntzaren garapenari buruz. Alboko hizkuntzen -  baita ez hain hurrenekoen- eragina nabarmena gerta daiteke. Euskararekin garbi froga daiteke, bekoki zabaleko azterketa xume baten bitartez. Alderantzizko norabidean gerta daitekeen bezala, noski. Hizkuntzak ez dira puruak, orban gabeak, arrazoi sinple batengatik: komunikatzeko tresnak direlako. Giza harremanik ezean bakarrik iraungo lukete tatxarik gabe… baina horrek beste estatus batean utziko luke kolektiboa… Amazonetako oihan itxienetako ilunetan omen direnen mailan.

Nazioarteko Euskararen Egunean, bai euskaldunei bai euskera ez dutenei lasai eta aurreiritzirik gabe inguruko hizkuntzei begiratzea eskatuko nieke, ea adostasun puntuak aurki ditzakegun ikusteko. Adituek diotenez, hizkuntzek inguratzen gaituzten munduaren pertzepzioa moldatzen dute. Agian, beste hizkuntza bati buruz gehiago ikasteko ahaleginak, gure mundu-ikuskera aldatzen ez badu ere, ingurukoak begi berriekin ikusten lagunduko digu.

Argazkia: Ekain

ESPERANZA AGUIRRE ETA ERREGEA, AVILAREN ALDE

1997ko azaroaren 27a zen. Orduko Kultura ministroa gonbidatu genuen Eusko Ikaskuntzaren Kongresuan parte hartzera, lehen aldiz bideokonferentzia bidez konektatuta, hainbat hiritan aldi berean egiten ari zena. Konexio horietako bat Madril-Gasteiz izan zen. Esperanza Aguirrek presiditu zuen mahaia Ministerioko areto batean, eta pantailaz bestaldean Félix Ormazabal Arabako diputatu nagusia zegoen,  Kongresuaren Gasteizko egoitzan.

Ordurako, Esperanza Aguirre ezaguna zen jendaurreko agerraldietan zentzurik gabeko gauzak esateagatik, eta guk, antolatzaileok, apustu moduko bat ezarri genuen gure artean ministroaren hitzaldian lehenengo inkoherentzia nork antzemango.

Ez genuen denbora asko itxaron behar izan, hasierako agurrean, Agirre andrea Félix Ormazabali zuzendu baitzitzaion Ávilako diputatu nagusi gisa. Eta ez zuen hutsegitea nabaritu —behintzat, ez zuen barkamenik eskatu—, nahiz eta garbi zegoen “estudios vascos”en ekitaldi batean zegoela.

Gogoratu nuen anekdota Espainiako erregeak lehengoan Gasteizen berriro ere Ávila aipatu zuela jakin nuenean, Arabako beste diputatu nagusi bati, Ramiro Gonzalezi, zuzendu zitzaionean. Eta dakidanez, borboia ez zen bere akatsaz konturatu ezta hutsa zuzendu ere, behintzat publikoki.

Espainiako kultura ministroa eta erregea. Zein pertsonaiak!

Argazkia: JMVM

LURRALDEAREN KOHESIOA

Lehengo astean Gasteizen izandako Eusko Ikaskuntzaren XIX. Kongresuaren egunetan, euskal gizarteak gaurregun duen (edo izan beharko lukeen) gai interesgarrienetako bat aurkeztu da, eta hori gure lurraldearekiko, gure habitatarekiko konpromisoa baino ez da. Gaia berez dagoeneko zaila bada mundu mailan, ez da gutxiagorik hurbileneko lurraldera mugatzen garenean, hots, egunero zapaltzen dugun horretara.

Lurraldetaz orokorrean hitz egiten dugunean europarrari, estatukoari, eskualdekoari, udalekoari, baita bizi garen auzokoari buruz ere ari gintezke. Eta bistan denez, horietako bakoitzaren aldeko konpromisoa ezberdina da. Zirkulu zentrokideen formula da. Intentsitate ezberdineko indar konprometitzaileak daude, bizitegi hutsetik hasi eta emozionaltasun sakonenetaraino, erabateko kidetasun sentimenduarekin. Horregatik beragatik, herritar guztiek ez dute modu berean ulertzen lurralde kontzeptua.

Lehen zirkulu bat konpromiso sozialarekin behar adina konprometituta ez dagoenean, lurraldea lausotu egiten da eta kohesioa zailtzen duten mugak agertzen hasten dira. Eta ez dago garapenik lurraldeari bizia emateko baldintzak betetzen ez badira. Konpromisorik gabe ez da ongizate sozialik izango, eta ongizate hori ez da faktore ekonomikoak soilik ematen. Harreman soziokulturalak oinarrizkoak dira. Bestela atxikimendurik ezak galaraziko gaitu.

Argazkia: Eusko Ikaskuntza

ELKAR LANEAN

Larunbat arratsaldean irudi mordo bat etorri zitzaidan burura, eta egokiera desberdinetakoak ziren arren guztiak izendatzaile komun batek elkartzen zituen. Haien  artean kirol irudiak ziren -Everesteko expedizioetakoak, besteak beste- enpresa kudeaketarekin erlazionatuak, osasun zerbitzukoarekin zer ikusi zutenak, eta abar. Nengoen areto zabal, eder eta eroso hartako iluntasunetik harrotasun puntu batekin ikusten ari nintzen oholtza gainean gertatzen ari zena. 

Eusko Ikaskuntzaren mendeurreneko ospakizunetarako antzezlan bat idatziko ote nuen galdetu zitzaidanean ezetz borobilarekin erantzun nien, tupustean, Everestera igotzea eskatu izan balidate bezalako irudi beldurgarriak etorri baitzitzaizkidan gogora. Lehen zirrara desorekatzaile haren ostean, ordea, iritzia aldatu eta erronka onartu nuen. Zerk aldarazi zidan erantzunaren zeinua? Argi eta garbi: elkar lanaren perspektibak. 

Ingurura begiratu eta muturreko mendi igoera hartarako arrakastaren giltza elkar lanean zegoela ikusi nuen. Banituen abenturari ekiteko bitarteko eta kide baliotsuak eta abiapuntu hartatik antzeman nezakeen argazkiak aurrera egiteko indarra eman zidan. Bi urte eman dira ordudanik eta saiakerako esfortzua ez da makala izan. Baina azkenik kordada Everesteko gailurrera heldu da, guztiak onik. 

Orain erpinetik kanpamendu basera jaistea dagokigu. Lasai baina zuhur. Eta bidean disfrutatuz, horixe baita ahaleginaren saria.

KONPROMISOA BERRETSIZ

Asteburu historikoa izan dugu Eusko Ikaskuntzaren lehen mendeurrena ospatuz, izan zirela, garela eta izango direla adierazi diguna. Oñati izan da bilgunea, duela ehun urte bezala, Euskal Herriaren bilakaera sozial eta kulturalaren aldeko apustuan tinko segitzeko prest gaudela aldarrikatzeko. Aitzindari ausart eta eskuzabal haiekiko miresmena berresten zen batera, 1918ko Eusko Ikaskuntzaren mezua mahai gaineratu genuen, arnas berria emanez: Euskal Herria maite dugulako bera da gure ahaleginaren xedea. 

Une hunkigarriak bizi izan genituen larunbatean eta ziur nago Oñatira heldutako guztion borondatea dela Euskal Herriaren geroari begira hartutako konpromisoa aurrera eramatea. Berriz ere erakutsi du Eusko Ikaskuntzak bilgune aproposa dugula herritarron itxaropena bizirik iraunarazteko. Oñatin asteburuan estreinatu dugun “Hamaika amaren seme (alaba)” antzezlaneko protagonistari jarraiki, etorkizuna ez da sekula ailegatzen, baina horrexegatik hain zuzen, biziaren aldeko saiakeran behin eta berriz intziditu behar dugu. Hori bai, elkar-ekin.

Nik, lerro xume hauen bitartez, Eusko Ikaskuntzaren (Euskal Herriaren) aldeko erronkan segitzeko hitza ematen dut.

Argazkia: Eusko Ikaskuntza

EUSKARA EHUN URTE BARRU

Mikel Irizar, ostiralean

Mikel Irizarrek zioen lehengo ostiralean euskararen egoera hobea izango dela ehun urte barru. Iñaki Markok erantzun zion zin egiten zuela bera ez dela egongo Eusko Ikaskuntzaren bigarren mendeurreneko ospakizunetan. Baina ez zuen ukatu gure hizkuntzaren geroari buruzko Mikelen baieztapena. Hori guztia, hain zuzen, Eusko Ikaskuntzak urriaren 19an Gasteizen eratutako XVIII Kongresuaren bigarren ekitaldian eman zen, euskararen etorkizunari eskainia.

Beste zeregin batzuk tarteko, Gasteizera joan ez nintzen arren streaming bidez segitu nuen ekitaldia. Oso adierazgarria iruditu zitzaidan Mikelen hitzaldia eta bere mezutik azpimarratuko nukeen zatitxo bat “krisi aktiboa”ri eginiko aipamena da. Inoiz idatzi dut,  fedearekin gertatzen zaigun bezala euskarak ere konpromiso aktiboa behar duela, krisi egoeran baitago. Fedea eta krisia sinonimoen hurrenak ditugu, eta gure hizkuntza ere krisialdian dugu, ingurukoak nagusitu zitzaizkion unetik. Ia-ia sortze beretik.

Iñaki Marko, ostiralean

Baina Mikelek intelijentziaren aldeko apustua aldarrikatu zuen. Azken berrogeita hamar urteotan garbi erakutsi dugu gai izan garela euskararentzat eszenategi hobeak prestatzeko. Eta hori bidean etsi ez dugulako jazo da. On Jose Migelek esan ohi zuen oinak eta burua ongi erabilita bakarrik erdiesten dela emaitza ona.  Hori bai: Iñaki bezala, ni ere ez naiz Eusko Ikaskuntzaren bigarren mendeurrenean egongo. Baina Mikelekin nago, euskaldunak intelijenteak izaten jarraituz gero, euskarak berariazko tokia izango duela ehun urte barruko erakundearen ospakizunetan.

Argazkiak: JMVM

e5

Hala titulatu du Eusko Ikaskuntzak berriki abian jarri duen egitasmoa, erakundearen 2018ko mendeurrena ospatzeko burutuko duen XVIII Kongresuaren barruan. Euskararen Etorkizuneko Eszenarioak Elkarrekin Eraikitzen. Horixe dugu e5. 

Eusko Ikaskuntza ezerk definitzen badu,  sortu zenez geroztik euskal esparru orotarikoan berrikuntzaren bila jarduteko bokazioa da. Eta erakundeak euskararen osasuna izan du betidanik bere kezkarik handienetakoa. Horratx, urruti joan gabe, bere baitatik Euskaltzaindiari bizitza propio eskaintzea. 

Ehun urte geroago ere, egungo mekanismo aproposak

erabiliz, hizkuntza-adituen konpromiso aktiborako deia egin du. Aktiboa eta jarraikia, hain zuzen, euskalgintzaren krisia kronikoa baitugu, beste hizkuntzekiko indar-korrelazioak garbi azaltzen duen moduan.

Etorkizuna ez da inoiz ailegatzen, baina egunero ari gara geroa baldintzatzen. Bejondeiola e5i!

Argazkiak: Eusko Ikaskuntza