JAIAK BIZI IZAN

Igandeko egunkariarekin irakurleei eskuetaratzen zaien asteroko “plazebo” horietako batean, Espainiako hiririk ederrenen sailkapen bat irakurri nuen lehengoan. Sailkapen ulertezina eta zentzugabea, ene ustez, jaio garen lekua baita bakoitzarentzat lekurik ederrena.

Horregatik, alferrikakoa litzateke gure herri eta hirietako jai desberdinak alderatzen saiatzea. Ez dago jaien kalitatea edota intentsitatea neurtzeko gailurik, norbanako bakoitza egoera subjektiboek bultzatzen baitute festara, eta horrek itxaropen onenak zapuztu ditzake beharrezko inplikazio emozionalik ezean. Iruñera iritsi nintzen behin San Fermin jaietarako keinuan eta ordubetera alde egin nuen, girora egokitu ezinik.

Gaur Gasteizek bere kaleak eta plazak irekitzen dizkie jaiei, eta horien barruan daude festaren berezko osagaiak. Hala ere, pertsona bakoitzaren umorea eta jarrera proaktiboa behar dira uneaz gozatzeko. Hori gabe ahaleginaren emaitza hutsaren hurrena litzateke. Gasteizera buelta bat eman beharko dugu, nire lagun askok txikitatik jaiak ikusteko duten modua aitortuz. Haiekin elkar eragiteko asmoa dut.

Argazkia: Jesus Prieto Mendaza

JAIAREN ZURRUNBILOAN

Hamar bat urte edukiko nituen. Gasteizko aitona Jose Mariaren eskutik Plaza Berrira agertu nintzen, ziurrenik lehen aldiz nire bizitzan. Abuztuaren 4 zen, arratsaldeko 6etan, eta espektakulua hastear zen. Plaza jendez mukuraino beteta zegoen, edo hori iruditu zitzaidan niri giza-saldoaren zurrunbiloan erdi itota. Urte pare bat lehenago jaiotako ikuskizunaz ezer ez nekien, baina aitona ere ezjakin samarra zen jai zalapartatsu hartaz ... hori bai, zigarro puru txikitxoa iziotu behar zuela garbi zeukan arren. Eta amona Juanitak udako jakaren bularraldeko sakelean sartutako “vegueroa” harro zerakutsan aitonak bere ezpanetan. Urte hartatik beste dozenaren bat aldiz ospatu dut jai berdina, eta aitortu behar dut nik neuk ere habanoa erre izan dudalarik.

1957tik bizirik dirauen ohituraren eraikinari atzo adreilu berri bat jarri zitzaion. Zeledon jaitsi zen Gasteizera, gainera pertsonaiaren ziklo berri bati hasiera emanez, eta sentsazio gazi-gozoak piztu ziren nire baitan. Alde batetik, Andra Mari Zuriaren Plazako maremototik aldentzeko nire gorputzak emandako agindu garbia: Josemari ez zaude horren gisako giza-elkarreratzetarako! Eta egiaztapen goibeltsu horren ondoren dardara goxoa: hamarkadak igaro badira ere hiritargoa jaiarekin dago, dimentsio osoan. Eta nire haurtzarokoek ez bezala, oraingo gaztetxoek jaiaren lerro lodia antzeman dezakete. Zigarro puruen kea desagertu eta berarekin batera jaiaren muina ezabatu egin den arren.

Argazkia: El Correo. Alava

ESKERRIK ASKO GORKA

Hogeita bat aldiz eman dio gorputz 2001etik Gasteizko pertsonaia mitiko horri, ondorio guztiekin jai eta parrandarako atea irekitzeko giltza urtero dakarrena. Iragan ostiraleko arratsaldeko seietan Gasteizko plazan Zeledoni harrera egitera bertaratutakoen ehuneko handi bat ez zen jaio Iñakik utzitako lekukoa Gorkak hartu zuenean. Ostiralekoa izan zen mutikotetzar gasteiztarraren azken agerpena, bere herrikideei jairik onenak opatzeko.

Adinarengatik nik askoz gehiago bizi izan nuen jaia Iñaki eta, batez ere, Jose Luisen aldian. Ez nago ziur baina nire lehen zigarro purua abuztuaren 4ren batean erreko nuen. Aurreneko zezenketa Gasteizen ikusi nuen nire hamabosteetan. Eta emaztearekin batera txintxo-txintxo kunplitu nuen jai bezperako errekisitoa Andra Mari Zuriaren plazan... data jada urrun batean.

Orain telebistako erosotasunetik segitzen dut espektakulua. Aldatu dira ohitura, jokaerak... eta eurekin batera ni neroni ere bai. Gorkak lekukoa utzi du... eta auskalo nork eskuratuko duen. Erreleboa normaltasunez egin behar da, eztabaida artifizial eta kaltegarri guztien gainetik... jaia bera hondoratuko ez bada.

Orain arte amets egiten lagundu diguzuelako eskerrik asko Gorka, Iñaki eta Jose Luis.

Argazkia: UZ-CO

ABUZTUAK 5

Abuztuak 5, Andre Mari Zuriaren eguna. Gasteizko jaiak hasi dira eta, esloganak dioenez, Arabako hiriburura zerutik jaitsi da alaitasuna, teorian bederen gure artean 10era arte egongo dena. Beraz, goza dezagun jai giroa eta gero gerokoa. 

Gogoratzen dut 1983ko abuztuan, orduan estreinatu berria zen Euskadi Irratian elkarrizketa bat egin zidatela, Gasteizko jai nagusiei buruz hitz egiteko. Nik orduan Donostiako “Hoja del Lunes” astekarian idazten nuen Arabako gaiak ardatz hartuta, eta irratian pentsatu bide zuten ni nintzela pertsona aukerakoa Gasteizko jaien errealitateari errepaso bat egiteko. Esatariak ezer gutxi zekien Zeledonen gain, ezta gainerako ospakizunen inguruan. Arabako hiriburua ezezagun handia genuen, euskaldun gehienontzako hedabide komun baten faltan. Euskadi Irratia bitarte hori betetzera zetorren, pixka bat geroago ETB etorriko zen bezalatsu. Hogeita hamasei urte geroago gauzak aldatu egin dira eta Zeledon gasteiztarra euskaldun guztien ondasuna bilakatu delakoan nago.

Ez noa epaitzera EITBren Arabarako arretak beste herrialdeei eskainitakoarekin parekorik duen. Ez da gaurko idazkiño honen helburua. Baina komunikazioaren bitarteko horren gain esan daitekeena da, modu positiboan eragin duela Euskadiren artikulazioan. Ezetz?

Argazkia: JMVM

ITZULPEN MONUMENTALA

Ehun urte betetzen dira frantsesen kontrako azken gerratean Gasteizen izandako bataila gogoratzen digun monumentua eraiki zenetik. 1813-1917-2017 horratx daten katea, eta efemeridea. Eraiki idatzi dut eta ez inauguratu, izan ere nik dakidanez behintzat inauguratu ez delako. Baina hori ez da gaurko idazkiño honen zioa, azken finean berdina baita bedeinkazio erlijioso edota zibilaren tantekin zipriztinduta egotea ala ez; balioa bere adierazpenean datza-eta.  Oraingo kasu honetan, ordea, hausnarketak ez nau monumentuak adieraz dezakeenaren gaineko bide bihurrietatik barrena abiarazi. Beraz? 

Aipatu monumentua helburu hartuta, "Guía didáctica" deritzan liburuxka argitaratu da Arabako hiriburuan. Hamabost orrialdetan zehar irakurleak ideia zehatzak eduki ditzake - gazteleraz irakurtzen badu- 1917tik Andra Mari Zuriaren plazan dagoen Gabriel Borrasen obrari buruz. 

Ulertzen ez dudana da, nola arraio baimendu duten liburuxkaren beste hamabost orrialdetan euskarazko bertsio negargarria publikatzea. Ez naiz gehiegikeriatan ari. Gida didaktikoa? Euskaldunon adimenari iseka egin zaio. 

"1917ko abuztuaren 4tik bere hernia ohoratzeko eraikitako monumentua andre zuriaren plazan, arabako Miguel Ricardo, gertaera garrantzitsuenaren oroipena betikotzen duen momentuan gertatu zen hirian eta bere ingurunean, gasteizko gudan. Hiriguneko kokapenak bihurtzen du funts bezala andre zuriaren horma-hobiarekin san miguel-en elizako arkupea duen benetako posta-txartelarekin" 

Ulertu al du irakurleak ezer? Nondik nora doan antzemateko, “Guía didáctica”ra jo behar da. Bada, hori: iseka.

Argazkia: 1917ko abuztuaren 4ko "La Libertad" egunkaritik hartuta.

ZELEDON, ETXE BERRIA EGIN DUK!

(aurten joan zaigun Jose Mari Sedano oroituz)

Irrati batean galdetu zidaten atzo Gasteizko jaien inguruan eta ezinbesteko itaunak Andra Mari Zuriaren ospakizunen bilakaeraz eraman gintuen. Hasteko, abiapuntutik bertatik aritu behar genuela erantzun nion esatariari, Andra Mari Zurian ez baitira beti Gasteizko jaiak izan. XIX.aren erdi aldean erabaki zen irailetik oraingo sasoira igarotzea, gasteiztar gizartearen bilakaerak berak aginduta.

 

Uneoro ari gara aldatzen bizidunok eta jaiekin gertatzen dena horren islapen zuzena dugu, ez baitago ortodoxia sozial edo erlijiosotik aurrerapenik burutzea, ezta alderdi ludikoetan ere.

Brusak izan dira Arabako hiriburuaren jaietako ardatz nagusia baina horiek ere aldaketa sakona izan dute 1925ean lehen aldiz taldetan egituratuta kaleratu zirenetik.  Zer esan

1959ko Gasteiz aldizkaria

zezenketa eta horien gisako espektakuluez. Alderdi horretan garbi asko igar daiteke giza sentsibilitatearen eboluzioa eta gasteiztar kaleak modu desberdinez bete dira duela zenbait urtetatik. Frogatu egin da konpartitu egin daitekeela alaitasuna, inoren sufrimendua eragin gabe.  

Eta 2015eko jaien atarian gaudela, aldakuntza eta bilakaeraren aurtengo mugarria Zeledonen jaitsieran emango dela esan behar da, ohiko kantu adierazgarriaren euskarazko bertsioa kantatuko baita. Euskaldunon eztarriak berotu egingo dira:

Zeledon, etxe berria egin duk!

Zeledon balkoian leiho on! 

Ondo pasau, gutxi gastau ... eta bueltak amari!

Argazkiak: vitoriaenunclic.com; JMVM

 

ZELEDON ETA MUNILLA

Zeledonek etxe berri bat egin ei zuen, bere auzokoen sinpatia bereganatu zuen eta orain herri oso batek kantatzen dio, Mariano San Miguelek  asmatutako kalejiraren doinuaz lagunduta. Gaur arratsaldean milaka hiritar eta kanpotarrek saltoka hartuko dute panpina itxuran zerutik Gasteizera bide datorren alaitasuna (edo hori dio behintzat aspaldiko esloganak) Ez dut uste Munilla gotzaina Andra Mari Zuriaren plazara azalduko denik eta ez dakit inoiz bertan egon ote den ere. Gaurko istorio honi, dena den, bost axola dio zehazkizun horrek.

Munillaz gogoratu naiz, berari ere dagokiolako - egokitu beharko litzaioke, bederen- etxe berri bat eraikitzea, Zalduondoko baserritarrak jasotakoaren antzerako  leiho eta balkoiekin, bertara kristau guztiok ager gaitezen. Etxe berri hori kristau guztiona izan beharko litzateke, salbuespenik gabe, kristautasunaren sortzaileak aldarrikatu eta agindu zuen moduan. Baina badirudi donostiarra ez dabilela oso fin  bide horretatik,  komunio integratzailerako gogo handirik izango ez balu bezala. Horra hor, Gipuzkoako abade ugarik egin dioten protesta , eliz barrutiaren gobernurako daraman ildo ezegokiarengatik. Nota hartuko al du? 

 

Munillarekin segituz, San Ignazio eguneko bere homilia loretsuan erabakitzeko eskubiderako izan zituen hitzak  nire buruan bueltaka dabilzkit oraindik eta kristau izatezko nire apaltasunetik gogoratu nahi diot gotzainari, Jesusek ongi asko erabili zuela eskubide hori, erromatarren edo judutarren aginduetara beharrean bere bideari ekitea deliberatu zuenean. Uko egingo dio gipuzkoar elizaren lehen ordezkariak ikasgai horri?

Susmoa daukat, Zeledoni ez bezala, Munillari ez diola inork etxe berririk egiteagatik kalejirarik eskainiko.