GALDEZKA ARI NAIZ SARRITAN

Asteburu eguzkitsua izan dugu eta udaren hondarretan une baketsu eta goxoak disfrutatu ditut, munduko hainbat tokitan -gugandik ez hain urruti ere- bortizkeria nardagarriaren zigorrak hiritarren bizkarrak berotzen zituen bitartean. Patu miserablea, alajaina!, batzuen ongia lortzeak gehiengoaren gaizkia adierazten duena.

Lurraren bira bakoitzeko tarte mugatuan ad infinitum luzatzen den zoritxar-soka dardaragarriak lotzen gaitu errealitatearekin eta giza espezieari buruzko zalantzak sortzen zaizkigu etengabe, horiek inoiz argibide izango ote duten ez jakitun geratzen garelarik. Hain sakona da gure axalkeria!

Bizitzaren liburu egiatiak hamaika aldiz errepikatuko baligu eta egiaztapenen filma gure begien aurrean behin eta berriz pasatuko balitz ere ez genuke ikasiko: lorpenik bikainenak ez du inoren pairamendurik merezi, ez du kalte bat ere justifikatzen. Baina gizon emakumeok hori ulertzerik ote dugun da asaldatzen nauen aurreneko galdera nagusia. Gero besteak datoz.

Eta adinean aurrera noala, hainbat eta hainbat galdegai atzean eta erantzun gabe uzten ari naizela, beste duda baten itzal luzeak sosegatu nahi banindu bezala dabilela iruditzen zait: ez al zaigu aski izango gure baitan ezezagunaren bila jarraikian aritzea, ihardespenik gabeko ezkutuetarako berezko giza ezgaitasunaren aurrean etsitu barik? Izan al daiteke hori jainko ezezagunarekin topo egiteko bidea?

Argazkia: Tere Anda

XABIER LETEREKIN ZALANTZAK ARGITZEN

"Neguan izan zen" titulatu zuen Xabier Letek "Egunsentiaren esku izoztuak" bere liburuaren azken atala. Eta Letek berak behin aipatu zuenez, atal horrek eskaintzen zion zentzua liburuari eta, oro har, ordura arteko bere sortzaile izatezko bizitzari.

Gertatu izan zait, pasa den  negu gorriko asteburu izoztuan "Xabier Lete (auto) biografia bat" irakurtzeko aukera izan dudala, arrasatearrik oiartzundarrenak -Eusebio Iñarra- ekarri baitzidan liburua, peronea hautsiaren errekuperazioak beharturiko entzerratze zama arinduko zidalakoan. Eta asmatu zuen, bete-betean, eseraldi batean hasi eta bukatu bainuen.

Xabier tratatzeko aukera izan nuen. Hain zuzen ere, autobiografian aipatzen duen Sor Maria Luisa bere lehen maistra -"oso irakasle ona zen", dio- nire izeba zen eta haren bitartez egin nuen Xabierrenganako aurreneko hurbilketa.  Oso azalekoa, baina Xabier abeslaria pittin bat gehiago ezagutzeko ahalbidetu zidana.

Gero, 1983an, bera Kultura Zuzendari izendatu zuten Gipuzkoako Diputazioan eta ni Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailburuorderako hautatu ninduten. Harrez geroztik eta bi urtez kontaktu zuzena izan genuen, batez ere gai administratiboak tarteko. Ez zen, jakina, Xabier poeta ezagutzeko biderik onena.

Euskal Idazleen Elkartearen baitan, ordea, ugaldu egin ziren 1985-90 urteetan gu bion arteko hartu emanak, eta behin baino gehiagotan ireki zizkidaten Xabierrek eta Lurdesek Urnietako beren etxeko ateak. Behinola afaltzera ere joan ginen, gure kuitak elkarri kontatzeko. Poeta eta kantariaren sekretuak hobeto ezagutzera heldu nintzen.

Tartetxo bat geroago, 1994tik aurrera, Eusko Ikaskuntzaren nire betebeharretatik ere, maiz mintzatu ginen gai desberdin ugariz. Sekretu bat azalduko dut: eman nahi izan genion Manuel Lekuona Saria.  Ahaleginak egin arren, alperrik gertatu zitzaidan, ez bainuen konbentzitu ahal izan. Banindoan sakontzen poeta, abeslari eta mistikoaren nortasunean.

Baina Xabier joan zen gure artetik 2010ean, behin eta berriz eskatzen nion elkarrizketa literarioa egin gabe. Bere nortasunak erakarrita, lehen kantak entzun eta aurreneko poesia sorta irakurri nionetik, galdera mordoa neukan Xabierri buruz-buruko batean planteatzeko. Ez nuen gauzatu ahal izan nire asmoa, eta horixe daukat bihotzean arantza balitz bezala sartuta.

 

Neguko asteburu hotz honetan, ordea, autobiografiaren irakurketaren bitartez nire balizko galdera askori erantzuna eman die Xabierrek. Eta bere buruari eskainitako erretratuan, berretsi dut Xabier gai izan zela munduaren mezua irakurtzeko. Bizitza horixe bera baita: etengabe agertzen zaiguna irakurtzea eta interpretatzea. Eta Leonardo Boff teologoak idatzita utzi zuen moduan, iragankorrean iraunkorra irakur daiteke, denboraldi baterakoan eternoa eta munduan Jainkoa. Xabierrek ideia sendo horretatik erritoak –Boffek sakramentuak deituko lituzke-  mamitzen jakin zuen, haien bitartez bere bizitzarentzako eta, oro har, euskal komunitatearentzako grazia sortzeko.

“Neguan izan zen

oinazearen malutek

lurra zuritzen zutenean

eta elurra hilator errukitsu zenean,

orduan joan zinen hain maiteak zenituen hartxoriekin batera...”