EKUMENISMOA

Igande arratsalde polita eman dut eliz-funtzio batean Arrasaten. Adiskide kolonbiarrek euren tenplu berriko inauguraziora gonbidatu  naute eta oso pozik onartu dut eskaintza. Zerbait berri bizi izango nuelakoan abiatu naiz zeremoniarantz eta lerro hauekin batera eskerroneko sentimendua agertu nahi diet aukera eman didatenei.

Kristau Bataiatzaileko Arrasateko kideek euren otoitz-tokia herri osoari irekitzean ekumenismo xehe baina aldi berean zintzoa erakutsi dute, apaltasunez. Eskuak luzatu dizkigute elkarrekin otoitz egiteko, bakoitzak nahi zuen eran, egiazko otoitza buru eta, batez ere, bihotzarekin gauzatzen baita, lagun hurkoari afiliazioa eskatu gabe. Eliza-adar guztien gainetik gizon eta emakumeen arteko elkarkidetza da kohesioa ahalbide dezakeen faktorea, eta horren aldeko apustu guztien atzetik jardutea zeharo premiazkoa dugu,  gure gizarteak oinarrizko printzipio moralak berreskuratuko baditu.

Elizen arteko elkarkidetza eta erlijio desberdinen komunio eraginkorra: horra hor, eraiki beharreko mundu bizi eta aurrerakoiaren ezinbesteko osagaia. Ez bakarra, jakina, baina bai lehen-leheneko mailakoa. Arnasa hartu ahal izateko oxigenoaren premiaren tamainakoa.

Gogora datorkit, zoritxarrez, astean Frantziako Toulousen gertatutakoaren oihartzuna. Jazotakoak estatu laikoaren zutabeak hondar gainean daudela jarrita erakutsi du.   Lau judutar hilak islamiar baten ekintzaren ondorioz. Tristea iruditu zait, liberté, egalité, fraternité-ko herrialdean alde batetik eta bestetik erlijioa ardatz gisa erabiltzea. Batak Alahren izenean disparatu du eta besteek "La Terre promise" nahiago izan dute aukeratu hildakoen hilobirako, itxuraz hain agindua ez duten baina administratiboki behintzat zegokien frantziar lurraren ordez. Uhin-frekuentzia horretan elkar ulertzea arras inposiblea da.

Bekoki eta bihotz-eskuzabaltasunaren ildotik etorri beharko du gizakiontzako sariak, inoiz gizadia bere lotura guztietatik askatuko bada. Horregatik gaur arratsaldeko ekintza haize berritzailearen seinalea iruditu zait. Ez dakit inozoegia ote naizen nire talai propiotik. Banintz ere, dena den, inozotasun konpartituan segitu nahi nuke.

 

 

Argazkia: oikoumene.org

FELIX AZUA TXIT ARGIARI: HERREN ZABILTZA!

Felix de Azua irakaslearen idazkia irakurri nuen pasa den larunbateko El Paisen eta hotz geratu nintzen. Azuakeria irentsi ondoren sutan jarriko nintzen, aspaldiotan nire baitan nagusitu den deiadar antzeko batengatik izan ez balitz: eten gabe, erlatibizatzeko erregu boteretsua egiten dit. Horri esker, nire bihotz taupadak neurriko abiaduran doaz azken hilabeteotan.

Goiko behe hondoei buruzko ikasgai magistrala eskaini zigun katalanak Madrileko egunkarian, bere ekarpenak bilbatzeko hain maisuki darabilen estilo jauzilari eta ertzez beteak lagunduta. Eta bere teoriaren euskarriari nondik lagun ziezaiokeen oraindik asmatu ezinik nabilelarik, honako adierazpen borobila zegien Azuak, lasai asko: “La tradición que venera a los asesinos como héroes “antisistema” arranca por lo menos de Rousseau y en algunos lugares, como las provincias vascongadas, parece ser endémica, pero siempre hay un posible relato verosímil”

Delinkuentzia masiboaren kritika egiteko euskaldunok sartu gintuen analisian, berriz diot, nire meningeek oraindik dezifratu ez duten ezkutuko arrazoiren batengatik. Baina intelektualak horrela egin zuen eta milaka irakurlek irentsiko zuten  harrikada, agian bat ere ohartu gabe. Endemikoa, nik dakidanez, lurralderen baten berezko kualitate (normalean, negatiboari) aplikatzen zaio. Eta badirudi Azuak horrelako iritzia duela gurekiko, izan ere kualitatea ez du lurraldeak berak ematen –zentzu geografikoan- baizik eta horren biztanleek, eta horien artean ni neu eta nire lagun asko ere sartzen ditu Bartzelonan jaiotako espainolak.

Esan dut beste garai batean ziztu bizian kristorenak esango nizkiola Azuari, baina urteen poderioz nire izpiritua sosegatzen joan bide da, eta erantzun gisa esango diot, soilik, ez nauela konbentzitu bere azalpenean, nik ez baititut sekula hiltzaileak gurtu. Baina gehituko nioke herrena iruditu zaidala bere argumentazioa,  izan ere “parece” horrekin ez du arriskatzen. Zer irudituko litzaioke berari, prostituzioari buruzko balizko nire ikerketa batean honako hau idatziko banu: “Esan didatenez, Madrileko Azuaren etxeko guztien amak putak ziren” Balio al du horrek ezelako teoria eraikitzeko? Behintzat, gaiaren gaineko tesia gauzatu nahi banu, Azuari buruzko aipamen hori testuan soberan egongo litzatekeelakoan nago, eta nik ez nuke erabiliko. Ez balitz, jakina, Azuaren moduko pertsonaren bat –zuzen zuzenean- mintzeko. Baina zientifikoki ez lioke pisurik emango, inondik ere. Gehiago esango nuke, ziur nago tesiko zuzendariak ez lidakeela baimenduko halako errazkeria merke eta oinarririk gabea jartzea.

Izan zaitez osasuntsu, Azua jauna, eta ahaztu ezazu ni bezala hiltzailerik maitatzen ez dugun euskaldunon tropel handia!

Argazkia: alfaguara.com

ADI RADARREI!

Gaur goizean mezu elektronikoen buzoia irekitzean, erreferentzian "atentos al radar" zekarrenarekin topo egin dut eta zertaz zetorren igarri bezain laster zakarrontzira bota dut, ireki gabe. Amorruz betetzen naute halako abisuek!

Horren moduko iragarkiak bidaltzen dituztenentzat, itxura guztien arabera, lehenago da disgustua modu teknologikoz saihestea nork balizko zigorra bere jarrera zuzenaz ekiditea baino. Ez nuke halakorik irakurtzeko arazorik izango  baldin eta mezuak aurreratuko balit erakutsi behar didala nola hezi dezakedan nire burua aginduak betetzeko. Pistak emango lizkidake, behintzat, nire zibismoa aberasteko.

Aizu! Niri seinaleak jartzen badit gehienez jota orduko 120 kilometrotara joan behar dudala, neure ardura zibikoa da hori betetzea eta araua hautsiz gero gizartearekiko nire utzikeria erakusten ari naiz. Ezin da onartu -etikoki ari naiz, noski- "orain bai, orain ez" arduragabearekin jokatzea, "ez" hori tranpek ahalbideturiko sistemarekin bermatzen denean.

Ez didate aitzakiek balio. Nola fidatuko naiz ni,  guztiekiko errespetua adierazten duen ezein arautegiri bizkarra emateko prest dagoen inorez? Eta ez dit balio arbuiatzeak, giza kolektiboaren ezagutzarako edozein zehazkizun gerta daitekeela onuradun.

Gizarte-arauak hiritarrok bete ditzagun eginda daudela barneratzen ez dugun bitartean, gizartea huts egiten ari da. Radarrak non dauden detektatzeak disgusturen bat -zigor ekonomikoa- aurrez diezaioke detektatzaileari, baina ez du ekarriko horren gizarte-heziketa sendotzea, justu kontrakoa baizik, ahuldu egingo baitio gizon emakumeen artean duintasunez eta bekokia goian ibiltzeko ahalmena.

Aurreko Arrazonamendu hori, jakina, beste hainbat aplikapenetarako erabil liteke. Elkarbizitza konplikatua da eta ahalegin berezia egitea dagokigu gizarte-makineria koipeztuta edukitzeko. Ibilaldia orekatua eta desgasterik txikienarekin gerta dadin kontzentratu beharko lirateke indarrak. Utopia handia izango litzateke radarrik behar ez izatea. Handiagoa, ordea, arautegi eta zigorrik gabe bizi izatea.

Argazkiak: debates.coches.net

MONDRABERRI. BIKTIMA BERRIA

                                                                        http://www.fentmuntanyaiformacio.es                                                                                                                 Ondoko lerroek bat egiten dute, duela zenbait aste txoko honetan bertan idatzi nuen beste hausnarketa goibel batekin. Orduan komunikabideetako mundu labaingarritik desagertutako bi medioren gain aritu nintzen -Euskonews Gaztea eta Público- eta gaurko lerro hauek hauek Mondraberri argitalpen elektroniko eredugarriaz ari naiz.  Tamalez, ez dabiltza mondraberrikideak   alaitasunezko kanpaiak  errepikatzeko moduan eta weba argitaratzeari utzi behar izan diote.

Beste zenbait milaka lagunek bezala, oso nirea daukat Mondraberri, duela zazpi bat urtetik Arrasateri buruzko  informazio zehatz eta freskoa eskaini diguna. Nik baino askoz hobeto jakingo dute eurek ixtearen arrazoia -ziurrenik bat baino gehiago- baina krisi ekonomikoaren aitzakiaz beste krisi batzuen itzal ilunak ageri zaizkigu euskal hodei ertzean, eta horiek ekonomikoa baino lazgarriagoak gerta daitezke... eta gertatzen ari dira, askoren isiltasun ulertezinak lagun.

http://www.fentmuntanyaiformacio.es

 

Aspaldiko adiskide batek kontatu zidan, baserrian kide guztiek plater bakarretik jaten zuten egun batean anaia bati kontraeztarritik joan zitzaiola mokadua eta arnasari ezin eutsiz zerraldo erori zela denen aurrean. Mahaikide batek begirada arin bat bota zion eta besteei "este ya se ha jodido" argigarria adierazi ondoren, mahaian lehiakide bat gutxiago zutelako lasaixeago nonbait, azpilekoa ahitu arte ez zuten anaia gizaraxoa lurretik altxa. Eta zuzenean ohera eraman zuten, beste ezelako laguntzarik gabe osatuko zelakoan.

Euskararen mundu zail eta ertzez beterikoan "jodido" larregi direla ikusita, zailtasunetan itotzeko arriskuan dabiltzan besteen jokabideak pentsarazten dit solidaritatea eta antzerako hitz politen helmenaz. Erabiltzen ari diren parametro ekonomikoen arabera hemen ez bide dago denontzako tokia... edo horixe adierazi nahi digute, uste genezakeen baino askoz bozgorailu gehiagotik. Zerbait ez dut ongi ulertzen... ala bai?  Eta nire buruan proiektatzen den pelikula harrigarrian gorago aipatu ditudan beste krisien sintomak gailentzen ari dira . Ondorioz, auziaren erreflexioan aurrera egin ahala eszeptikoagoa naiz euskararen oihan beltzean.

 Ahul eta gaixoak dira gerrako ekonomiaren lehen biktimak. Bistan da euskaraz bizi nahi dugunon itxaropenak herrenago dabiltzala, gure hizkuntzari egokituriko euskarriak lur mugikorretan jaso baitira, baldintza ez lehiakorretan, alegia. Hori aspaldiko kontua da eta mundu kontrajarrietako nor gehiagoketan euskaldunoi galtzailearen papera tokatu zaigu, ordenamendu juridikoa bera ere gure alde ez dugulako. Nire inozotasunetik euskaldunok gure eskubideen defentsan intentsiboagoak izango ginela pentsatu nuen inoiz, kohesionatuagoak azalduko ginela. Baina itxura guztien arabera, gure artean ere, larri zaurituarenganako atxikimendu aktiboaren ordez "onenak egin du" jarrera baztertzaile hotz soilean mugitzen dira euskal eragile nagusiak, geratzen diren apurretatik gehiago tokatuko zaizkiolako ez hain triste.

Bihoakie hemendik nire laguntza apala Mondraberrikoei.
http://www.fentmuntanyaiformacio.es

AKADEMIKOEN ZORROZTASUNA

Akademiko izateak ez du zorroztasun zientifikoa bermatzen. Bistan da intelektoa baldintzatua dugula hainbat eta hainbat eragile subjektiborekin eta gizon-emakumeok ahaleginak egin behar ditugu etengabe lege orekari eusteko.

Horra hor, adibidez, espainiar historiaren gainean sortutako eztabaida, erreakzio eta kontraerreakzioak, Historiako Erret Akademiak publikatutako Hiztegi Biografikoa dela-eta. Estilo desbideratu lotsagarri eta salagarrian parapetatuak, akademikoak gai izan dira idazteko, hain justu, kontzientzia-zentzurik txikiena ere duen edonork dakiena desitxuratuz. Onestasun etikoa -erredundantzia!- zer den ere ez dakitela garbi utzirik, labirintu oker, ilun eta gezur-tranpaz osatutik bideratu nahi izan dute hiritargoa, helburu bakar batekin: denborak gezurraren alde jokatzen du eta -mitifikaziorako tranpolina ahalbidetuz- ahazturak historia interesatua indartzen du, betierekotuz.

Espainiar historia ofizialak hamaika adibide eder eskaintzen ditu horretaz Don Pelayo eta Franco bitartean, Errege Katolikoak, borboiak eta enparauak barne. Gu umetxo ginela erakutsi ziguten historiaren nondik norakoa diktadurapean bizi izatearen ondorio zuzena genuelakoan geunden eta egoera politikoa konpontzeaz bat urak beren onera etorriko zirela uste genuen. Baina diktadorea aspaldi joan zitzaigun –espero dut infernura- eta ikusten dudanez historiaren errekak lehengo ubidetik segitzen du.

Espainiaren gizarte ibilbidea beldurra sortu adinako erakusle ugari uzten ari da azken urteotan. Eskuin garratzerako joera geldiezina atzerakoikeria kabernarioa sendotzen ari da eta arlo guztietan nabarmentzen zaizkigu ondorioak. Ezker muturrik gabe, espektro politikoa otzandu egin da zaldun ahaltsuaren -Quevedo dixit- esanetara. Eta Historiako Erret Akademiaren jokaeraren kontra erakuspen solido, indartsu eta aurrerakoia gauzatu beharrean... jauregiko inguru zirriborrotsuetan galdu zaigu, "a mi que no me toquen" higuingarriak geldiarazia.

Akademikoak ez dira zorroztasun zientifikoaren paradigma. Hori bagenekien lehendik ere, ezen zorroztasunaren ezinbesteko baldintza aldez aurreko zintzotasuna da. Eta hemen behintzat nor bere buruarekin zintzo izatea ez da aintzakotzat hartzen den balorea. Ezta mundu akademikoan ere, batzuek ideializatuta eduki dezaketen arren. Baina zientzia-kolektibitate multzo handi baten jokaera salatzeaz gain,  behartuta gaude gero eta ozenago arbuiatzera kasta politiko sasi ezkertiarraren maltzurkeria. Egiaztapen mingotsa da, eskuinak ostera ere partida irabazi diela.

 

 

Argazkiak:  conocimiento.incae.edu // eportafoliomcytejchuizar.blogspot.com

ALKARPODEROSOA. ESKUBIDEA, NOREKIN GAUZATU?

Pasa den ostiralean ekitaldi jendetsu baten lekukoa izan nintzen. Ez zen ihauteriekin erlazionaturiko ezer, zuzenbide diziplinarekin baizik. Guztiz harrigarria: ostirala, arratsaldez,  gai konplikatu samarra eta gainera euskaraz azaldua. Baina Aramaioko Kultura Aretoa jendez bete zen, Andres Urrutia notario eta, besteak beste, Euskaltzainburuak eskainitako “Euskal foru-zuzenbidea eta bere eragina Aramaion” hitzaldia entzuteko. Txaloa antolatzaileei, benetan asmatu baitzuten.

Egun euskal foruak eduki dezakeen garrantzia eta balizko aplikapena zen entzuleoi interesatzen zitzaiguna, jakina, Aramaioko kasuan foru zuzenbide zibila nola berpiz daitekeen jakiteko. Mendetako arautegia –ahoz zein idatzizko tradizioan- gaur egokitzerik ote den eta gizarte berriak bere kide gazteagoen kasuan forutasunaren zehazkizunetaz baliatzerik ote duen jakin minak eraginda hurbildu zen jende andana kultura aretoraino.

Urrutia notarioak argi azaldu zuenez, nahiz eta 1489an Arabara igaro zen, Aramaio bizkaitar foruaren zeinuak gorde zituen eta gaurdaino iritsi dira horiek aplikatzeko aukera. Usadioa gero eta ahulagoa izan bada ere, gizartearen karakteristika berriek aholka lezakete haietara itzultzea kasu batzuetan. Eta bidea zabalik dago. Zailtasuna datza, hain zuzen, aramaioarrek nahi izatean... eta euren tramite notarialak lagundu beharko lizkieketen pertsonengan sentsibilitaterik aurkitzean.

Aukera izan dudanean, euskal foruaz eta guretzat izan dezakeen abantailaz galdetu ahal izan diet Hego Euskal Herriko zenbait notariori. Eta aitortu behar dut gehienetan oso harrera hotza izan duela nire galderak. Seguruenik, bat ere inporta ez zitzaien gai bat zelako. Oso urruti zeuden kasusitikatik eta euren eguneroko betebeharrean elementu distortsionatzailetzat hartzen zutela esango nuke. Eta ene ustez, horiexek ditugu lehen eragozpenak gure eskubide forala behar bezala ezagutua eta aplikatua izan dadin.

Aramaioko Udalak ikusi du zein nolako harrera eskaini dioten, batez ere herriko gazteek, “alkarpoderoso”, “ezkontza kontratue” eta antzeko zuzenbide-giltzek eman dezaketen jokoari. Zergatik ez du prestatzen berak -eta galdera/erregua euskal foru zuzenbidea indarrean dauden herrietako udalei zabal liteke- errolda bat, euren kasu partikularretan haren aplikazioaz interesatuta dauden balizko bezeroak –azken finean notarioen bezeroak gara- normaltasunean  atenditu ditzaketen profesionalekin? Behintzat jakingo lukete nora jo, denbora alperrik ibili gabe eta euren eskubideei muzin egin barik.

Argazkiak: catalogonotarias.es

MARISORGIN OTOIZLARIA

Aitortu behar dut, ze arraio!, telebista ikusteak gauza onak ere badituela. Ezin da dena txarra izan eta ziur nago hamaika adibide ipin litzaketela irakurleok kutxatik iristen zaizkigun edukietaz. Beraz, eta oso telezale ez naizen arren, aparailuaren aurrean adi egoteak bere onura ekar dezakeela froga dezaket.

Marisorgin otoizlaria

Adibide gisa, basa munduari dagokion nomenklatorra jar nezake. Orain arte banekien gaztelerazko mangosta, orangután, periquito, pantera, et abar luze batek euskarazko antzerako bertsioa dutela. Ez pentsa, baina nire hiztegia alde horretatik aski aberatsa da. Baina orain hurrengoan, perone hautsiaren kariaz faunari buruzko tele-saio bat ikustera ohitu naizela,  euskarazko nire hiztegia aberasten ari dela konturatu naiz. Poliki, poliki, hori bai, baina munduko basa fauna zein florari buruzko izendegia hazten ari zait. Badakit nola esan behar dugun gaztelaniazko leopardo (lehoinabar), libélula (txerrenburduntzi), orca (ezpalarta) eta halako hitz mordoa. Ikasi dudan azken hitza, “marisorgin otoizlaria” izan da, hots, orain arte "mantis religiosa" bezala bakarrik ezagutzen nuena.

Azaldu behar diot irakurleari ilusioa egiten didala gero eta hitz gehiago erabili ahal izateak. Jakin badakit publikapen espezializatu batzuetan –horra hor, adibidez, ADEVE bilduma eredugarria aurki dezakedala mundu osoko animali desberdinen euskarazko deitura. Baina ez nindoan ni alde horretatik: esan nahi nuen telebistak gauza onak ere eduki ditzakeela. Eta adibide bat jarri dut, besterik gabe.

Bide horretatik joanda, ez litzaidake gaizki etorriko, gustuko ditudan animali, zuhaitz, landare, lore eta ortuarien gaineko beste ariketa bat burutzea. Hasi beharko nuke hurbilenetik: gure inguruko espezie horiek identifikatzea, behar bezala, uso arrunta eta pagausoa ez nahasteko, adibidez. Edota loina eta ezkailua bereizteko. Behin hori lortuta, Serengetiko zelaietara edo Borneoko oihanetara bidaiatzea ere polita litzateke. Seguru asko, izadiaren gaineko nire hiztegiak eskertu egingo lidake.

Argazkia: www.arnaldobal.wordpress.com