FILOSOFIAREN ALDE

 “Filosofiako apunteak” titulatu nuen, gazteleraz, 1966an Gasteizko Institutuan Don Juan Ruiz de Escudero apaizak irakasten zigun gaiaren daturik interesgarriekin betetako koadernoa. Berrogeita hamalau urte geroago berreskuratu dut koaderno hura eta gozatu egin dut berrirakurtzean. Ez dakit plazera piztu didan mende erdi pasatuxeko distantzia gainditu dudala frogatzeak ala hamazazpi urteko mukizu batek apunte haiek jasotzean zerakutsan inozotasunak. Agian biak izan dira eragileak.

Platon, Aristoteles, Sokrates... ageri dira lerro haietan irakaslearen aipuetara, batzuetan nik izkiriatutako kontzeptu ez oso ongi ulertuekin ala Don Juanen erlijio-moralak itxuraldatutako hitzekin mugatuta. Eta irribarretxoa loratu zait koadernoaren orrietan berriz murgil egitean, filosofia ez dela zientzia zehatza ostera geratu baitzait garbi. Peripatetikoak eta sokratikoak ez zihoazen bide bertsutik, nahiz eta bi korronteek gizakiaren zoriontasuna predikatzen zuten, eta Platonen maitasun platonikoak ez zeukan zerikusirik sexu grinarekin, nire hamazazpi urrun haietan alderantziz pentsa nezakeen arren.

Nolanahi ere, gauza batez nago konbentzituta: filosofia ez litzateke inoiz baztertu behar ikasketa-plangintza orokorretatik. Zientzia zehatzetan ez bezala, filosofiarekin erlatibizatzeko eremu zabala irekitzen zaigu eta aukera horretan datza, finean, bizitza bera.

Argazkia: Ekain

AND THE WINNER IS...

 

Samurrena izango litzateke esatea demokrazia izan dela irabazlea, baina hori bagenekien aldez aurretik, erregimen totalitario ez den beste edozein politika-sistematan bezala, hautesle teorian askeek erabakitzen baitute, oraindik ere, AEBetako etorkizun hurbila.

Hauteskundeen osteko boto-zenbaketa luzexkaren ostean, Trumpek ez du irabazi, eta mundutik zehar haize ufada lasaigarri bat korritzen ari da, hainbat izpiritutan garaile izatezko sentsazioa piztu araziz. Bidenek kendu dio aginte makila Etxe Zuriko orain arteko egoiliarrari eta suzkoak bailiran erion dira hainbat eta hainbat eztarri errepublikazaletatik kexa eta zorigaiztoko proklamak, munduak ez duela irtenbiderik oihukatuz. Espainian eskuin muturrekoak – horiek ez dira errepublikaren aldekoak- ilun daude.

Trump aurkeztezinak ez du aurreko hauteskundeetako zortea izan eta orduan bultzatu zuten korporazio, enpresa eta erakunde asko orain pozik ageri dira, «blond clown »ek kasurik egin ez dieneko lau urte ekonomiko txar pairatu ondoren, galdutakoa berreskuratu ahal izango dutelakoan baitaude, Obamaren eskuineko eskuaren itzalpean.

Biden ipini dute boterean boteretsuek – eta hiritarren gogaitzeak ere, jakina- eta orain ongi etorriko zeremoniari ekingo zaio, garaileek «eta nireaz, zer?» txeketegia eskuan astinduz  itaunduko dioten bitartean. Ba hori, lehen bezala... edo antzerako. Dena den, agian espektakulu berri baterako sarrerak ipiniko ditu eskuragai tronurik gabeko pailazoak. Eta zirkoak numero harrigarriren bat eskain lezake oraindik ere.

ZER GERTATUKO DA BIHAR?

 

 Azaroaren lehen asteartean munduko arazorik handienetako baten gainean erabakiko da, gugandik urrun geografikoki, baina deliberamenduaren ondorioek bete-betean harrapatuko gaituzte, gu ere - batzuetan alderantziz dela pentsa genezakeen arren- mundu honetakoak baikara, oraingoz behintzat. Ameriketako Estatu Batuetako hiritarrek aukera dute, duela lau urte atzeko atetik sartu zitzaien giza-birus aurkeztezina Etxe Zuritik botatzeko. Ikusiko dugu zer nolako joko zikina duten oraingoan prestatuta trumpeteroek, eta berriz ere, gizateriaren lotsarako, garaile bihurtzen den newyorkiarra.

AEBetan denetatik gerta daiteke. Ohituta gaude espektakulu sinestezinetara. Askatasunaren herria madarikazioak hartu ei zuen independentziako egunetik bertatik eta amerikar mirariaren espektro tetrikoak milioika estatubatuarren miseria material eta izpirituala ahalbidetu du, luzera, zabalera eta sakonerakoan. Errealitatea gordinagotzen duena da, AEB munduko herrialderik boteretsuena dela, eta horrek guganaino helarazten ditu morrontzaren txinpartak.

Bihar, azaroak 3, zentzuzko tronpetek joko balute “public danger number one” zokoratzeko bidea irekiko litzaieke iparramerikarrei eta gure arnas estua arinduko litzateke. Primeran letorkigukeena, gainera erortzen ari zaigun guztiarekin. Eta ez nagokio bakarrik Covid19ri.

BIZITZAREN ALDEKO LANTEGIA

Badirudi gauzak serio jarraitzen duela. Eta egoerak berriro pentsarazten dit  ez garela kontziente izan izurritearen garroen indarraz eta ostera aiene erraldoi berri batean gaude sartuta. Ziur nago idazten ari naizen uneko zirkunstantziak ekarpentxo hau irakurri orduko larriagotu egin direla. Joerak begitarte iluna darakuskigu eta ez gaude jaietarako, inolaz ere.

Nora garamatza osasun krisi honek? Begira, ez al dugu beti predikatu osasuna izanez gero gainerako guztia berez emango zaigula? Ez al dugu ohean gaixo gaudenean promes ugari egin behin suspertuz gerorako? Krisi guztiek, txikitxoena izanik ere, aurpegi zurbila daukate, gorputz eta izpirituan beldurra sartzen digutena. Osasun krisiak aukerak ematen ditu sendabiderako... baina horretarako bide horren bila atera behar da. Krisi denik ukatzen bada edo bizkarra ematen badiogu, amaraunean preso segituko dugu, eta gehienez jota txiripaz aurkituko da bidea. Ordurako kasurik gehienetan jantzi urratuak eta zizta pozointsuak jasango ditu pertsonalak bere gorputz eta izpirituan... Ondorioz bizimodu arrunterako plataforma zizko eginda egongo da, sozial eta ekonomikoki.

Sendabidea bilatu nahi izanez gero, beti izango dugu susperraldirako indarra. Bizitzaren aldeko lantegian gabiltza eta.

 

Argazkia: Ekain

 

ZIGORRADAK MEREZI DITUGU

Denok ordainduko genuke zoritxarreko izurrite honi amaiera noiz emango zaion jakiteagatik. Ez naiz epidemologoa eta banintz ere ez nindukezue salbuespena izango, osasungintzaren munduko profesionalei bezala, neuri ere ihes egingo bailidake erantzunak. Farmazia-industria berebiziko dirutza inbertitzen ari da sendabidearen bila, txerto baten esperantza eskandalagarrian, eta helmugara lehenen agertzen denak milurteko irabaziak erdietsiko ditu, ad maioren korporazioaren gloriam.

Neurri berriak indarrean, lehengo beldurrak airean; eta hiritargoak egoeraren gaineko gutxieneko ideiarik egin gabe segitzen du, ahalmenak eta ezinak nola koka ditzakegun asmatu barik. Erdi Aroko pandemien aurrean erlijio-kofradiak ugaldu ziren gurean, batzuek San Roke besteek San Alejo edota Santa Katalina zituztelarik ezinen aldeztaileak. Horretara ailegatuko al gara?

Irudi arkaiko horrek itaunarazten dit zerbait ikasi ote dugun gizalditan zehar. Bekatu berdinen lakioan erori al gara? Betiko itsukeria eta hertsikerian jarraitzen al dugu? Nire ikuspuntutik, ez dut uste gu bekatariok infernuko zigorrarekin kondenatuko gaituzten ... baina norbaitek zigorrada eredugarriak eman beharko lizkiguke, gizadi osoa arriskuan jartzeagatik. Ezetz?

Argazkia: JMVM

HORRELA MINTZO ZEN ZARATUSTRA

Roberto Calvo Izagirre Facebookeko lagunak gogoratzen zuen lehengoan Gabriel Aresti zenaren idazkiño bat, 1961ean Joxe Azurmendi filosofo eta pentsalari euskaldunari igorria. Besteak beste zioen bilbotarrak: “Ni gauza guztien gainetik euskaldun abertzalea naiz...Lastima da aberrietan sinesten ez dudana”

Hirurogeietako hastapenetan ni ere abertzalea nintzen -hori bai, etxez barrurako jokaera ezkutuan- baina ez euskaldun. Horixe falta zitzaidan Arestiren maila identifikagarri bertsuan jartzeko. Aberrianotzat har ninduketen, beraz, ziurrenik garaiko giro politiko kulturaleko fruitu arrunta. Aresti rara avis handia zen. Gero “Honela mintzo zen Zaratustra” irakurri nuen eta grabatuta geratu zitzaizkidan Nietzscheren lan eder horretako lehen esaeraren hitzak: “Eta hogeita hamar urterekin abandonatu zuen bere aberria eta bere aberriko aintzira, eta mendietara alde egin zuen”

Ni ere poliki-poliki abertzalearen janzkera dirdiratsua ahazten joan nintzen, eta euskaldunen mendietara jo nuen arropa berriaren bila. Ez nuen gauza dotorerik behar, negu gordinetako hotzetik babesteko balioko zidanaz gain. Zaratustra baino goiztiarrago ibili nintzen ni, hogeita bi urterekin alde egin bainuen euskararen malda neketsuetara, baina inportanteena ez da hori, baizik eta Nietzschek supergizontzat aurkeztutako Zaratustra ez bezala, ni euskaldun arrunta naizela, euskara aberrian. Ia-ia Aresti bezala.

ZUZENBIDEA EZ DA BIDE ZUZENA

Torra gaitasungabetua, justiziaren erabaki ulergaitzarengatik; ulertzeko zailtasuna legea idatzi eta interpretatu zutenei egotzi behar zaie, noski, eta ez legeak epaitzen duen objektuari. Rodrigo Rato ebazle narru sendoa aske geratu da, justiziaren arabera deliturik egin ez zuelako, nahiz eta legeak epaitzen zuen objektuaren bidez politiko ohia modu zikinean aberastu zen. Altsasuko gazteak, Gurtel, Villarejo, ... Eta abar.

Legeek ez dute giza kolektibo osoaren eskubidea babesten. Hori axiomatzat har daiteke zuzenbidearen sorkuntza teoriko eta aplikazio praktikoa inbentatu zenetik. Nolako politikoa  halako legea, besterik gabe. Soziologikoki, justiziak jokoa egingo dio gobernuaren kirtena darabilen giza taldeari, politikoak izan ala ez, gobernuaren atzetik denetariko presio-jarioak izan ohi baitira, ekonomiko, militar, erlijioso eta abar.

Hiritargoa defendatzea helburu izan beharko lukeen gobernuarentzat legeak instrumentu bat dira, eta ordenari euren eitea emateko erabiltzen dituzte gobernariek, bidean zenbat hilotz geratuko diren bost axola dielarik. Aequalitas ante legem? Bai zera! Beraz, ba al da zer egiterik sortzez zikina den zuzenbideko estatuaren baitan? Nik ez daukat erantzuna.