BILATU

urria 25, 2026

KIMIKA GARA

 


 Behin baino gehiagotan baliatu izan ditut nire gogoetetan hamabost urteko gaztetxo nintzela oinarrizko filosofiaren inguruan jasotako klase haiek. Gure irakasleak eskolatik gertu zegoen zelai batera eramaten gintuen, eta zuhaitz erraldoien itzalean, pentsalari klasikoak zein Voltaire eta Rousseau bezalako filosofo modernoak ezagutarazten zizkigun. Egia esan, ikasgelaren hormetatik urrun egindako saio haiek abiapuntu ezin hobea izan ziren humanitateen arloan geroago jaso nuen prestakuntzarako. Eta sakonki eskertzen diot nire barneko su-ontzian txinparta hori piztu zuen irakasleari.

Azkenean, irmo sinesten da bizitza zirkunstantzien errosario bat dela —gu ikusle hutsak garela—, eta denok desberdin egiten gaituen formula kimiko soil batek eusten diola horri guztiari. Ez dira zirkunstantziek gu bereizten gaituztenak, baizik eta, funtsean, kimika. Voltaire eta Rousseau aipatu ditut, eta ezin dut saihestu gogoratzea haiek nola igaro ziren elkarrenganako miresmen sakonetik gorroto bizira. Hori guztia, filosofikoak ez ziren uste sendoek elikatutako eta gero eta antagonikoagoak ziren jarreren ondorio izan zen. Hala ere, uste dut besteenekiko miresmenak eta errespetuak gailendu behar dutela norberaren egoaren jokabide txarren gainetik; izan ere, ego horrek joera handia du horrelako gatazkak sortzeko. Kimika, finean.

urria 18, 2026

TRAPIELLO EDO DISKURTSOAREN HUTSA

 


 Andres Trapiellori entzun diot arestian, musika klasikoaren gaineko irrati-tertulia batean. Aitortu behar dut nire bizitzako etapa batean Trapiello idazlea jarraitu nuela. Duela urte batzuk, harengan adimen orekatua aurkitu nuelakoan nengoen, eta eroso sentitzen nintzen bere liburu batzuk eta aldizkari eta egunkarietako ohiko ekarpenak irakurtzean. Antzeko zerbait gertatu zitzaidan Javier Cercasekin. Baina, nor norbera eta bere inguruabarrak dela dioen esaerak edozein bizidunekin frogatzen duen bezala, Trapiello aldatu egin zen; ondorioz, interesa galdu nuen berarekiko, eta pixkanaka saihestu beharrekoen artean sartu nuen.

Edonork aukera dezake —hainbesteko ugaritasunarekin eta terminoaren benetako esanahiaren ulermen formal faltarekin— deitzen den "erosotasun eremu" ospetsuan. Hala ere, kezkatzen nau, Trapiello eta enparauen eskuin muturreko erretorika sasi intelektual horrek —egileek ukatu arren, masa protofaxistak lozorroan edukitzera eta engainatzera zuzenduta—, kontraesanen lurralde itxia den Espainian hain modan dagoena. Pertsona baten erosotasun eremua beste baten tortura tokia bihurtzen da, eta ez dut denborarik neure burua engainatzen uzteko.

Ni ere aldatu naiz eta muturrekoetatik aldentzeko ohitura hartu dut urteekin; dardarka jartzen naute. Adibidez, eskuina ezkerra baino askoz toleranteagoa dela dioten hedabideetako erizleek zabaldutako baieztapen ezaguna; ez dut ukatzen baieztapena nahitaez okerra delako, baizik eta aipatutakoen moduko pertsonaiak —liberalismo motarik gizagabeenaren zerbitzura boligrafoak eta ahotsak erabiltzen dituztenek— ez dutelako inolako lerro ideologikorik marrazteko gaitasunik. Intelektual toxikoak dira —ez ezkertiarrak ez eskuindarrak—, hainbeste desiratzen duten santutegi diruz lagunduan ezkutatuta, eta horrek errazten die otzan jokatzea opariekin bat egitea saritzen dutenekiko.

Argazkia: freepik

urria 11, 2026

MARGO TAILERREAN


  Hamar urte nituela, marrazketan nire lehen gutxiegi jaso nuen. Gasteizko Ramiro Maeztu Institutuan izan zen batxilerraren lehen ikasturteko azterketan, oraindik nire oroigailu kuttunen artean gordetzen dudan ikas-kartillan ikus daitekeen moduan. Eta horren harira diodan, argazkian azaltzen diren bi sinadurak Eduardo Madinaveitia eta emazte izango zuen Mertxe Villaciani dagozkiela, geroko bizitza-ibilaldian bihotzeko adiskideak izan nituenak. Eta nigan gaitasun artistikorik ikusi ez zuen irakaslea Julian Ortiz de Viñaspre “JOVI” izan zen, hura ere urteetara Urrezko Zeledonetan lagunkide izan nuena, eta inoiz nire gutxiegiko anekdota pairatu behar izan zuena. Egia esan, irakaslea zuzen egon zen nire gaineko ebaluazio akademikoan, ez bainaiz inoiz marrazteko edo margotzeko talentuarengatik nabarmendu.

Gauza da, ia hirurogeita hamar urte geroago, Bergarako Luis Lascurain artistak eskainitako bi eguneko margo tailerrean parte hartu dudala. Aitortu beharra daukat, ideiak mihise batera estiloz islatzeko gaitasuna dutenak nola ari ziren zuzenean ikusteko gogoz eman nuela izena ikastarorako. Eta ez naiz damutzen parte hartzeaz... hori bai, ikasle behatzaile gisa, ez baitut bi egunetan pintzel bakar bat ere eskuratu, erabat barregarri geratuko ote nintzen beldurrez.

Ezagutzak ez duela tokirik hartzen diote. Eta hori egia denik guztiz konbentzituta ez nagoen arren, ikastarotxoan eman ditudan bi egunek aukera ahalbidetu didate berriro ere baieztatzeko teoria funtsezkoa dela abiatzen garen edozein abenturarako, artean, zientzian edo lan munduan. Izan ere, behin eta berriz frogatu da teoria on bat baino ezer praktikoagorik ez dagoela.

urria 04, 2026

ERGELEN DEMOKRAZIA


Ergelkeriaren eta demokraziaren arteko zerikusia sistema demokratikoak boto guztiei balio bera ematean datza. Horrek etengabeko arriskua sortzen du: informazio-faltak, manipulazioak edo herritarren utzikeriak buruzagi kaskar eta okerrak boterera iristea ahalbidetu dezakete. Hortxe dago gakoa, jaun-andreok- bizi ari garen munduko espektakulu negargarriari dagokionez. Horrek esan nahi al du demokrazia sistema ezegokia denik? Mesedez! Ez doa hortik.

Ergelkeria ez da delitu, jakina. Ezaguna da, Naturak ematen ez duena Salamancak ez duela mailugatzen. Gizon-emakumeok mugatuta jaiotzen gara eta norberaren garapenerako joko-neurriak ez dira infinituak. Dena den, eguneroko praktikak darakutsan legez, ergelkeriarako mugak mugikorrak ei dira, eta goiko botere-ezkutu (eta ez hain ezkutuetatik) pentsamendu kritikoa eraso egiten da eta boterearen mekanismo guztien bidez mespretxatua izaten ari da intelektoaren erabilera. Nola moldatu norbera suntsitzen duena errealitate bakar eta posible gisa onartzen duen herritarra? Ergelkeria zibikoa da formula. Horrela bakarrik uler daiteke, adibidez, osasungintza publikoa arbuiatzen duen behargina edota ahalbidetza sozialaren kontra ageri dena.

Behin eta berriz aldarrikatzeagatik arnasarik gabe erortzeko arriskua daitekeen arren, demokrazia babesteko modu bakarra pentsamendu kritikoa irakastea dela azpimarratu behar da, guztiontzako askatasuna bermatzeko sistema politikorik onena dela ozenki defendatuz.

Argazkia: Daniel Innerarityren "La defensa de la democracia" liburutik