TXILLARDEGI ETA FUTBOLA

 

Jose Luis Alvarez Enparanza “Txillardegi” Idazle donostiarrak artean hogeitazortzi urte bete gabe zituela, “Leturiaren egunkari ezkutua” eleberria apurtzailea argitaratu berria, Euzko Gogoa aldizkarian “Taupadak” titulupeko hausnarketatxoa idatzi zuen, 1957ko uztailaren zenbakian. Ondoko lerroak atera ditut bertatik:

“ (Granada)ko eztai bat egiteko zorian zegoela, luzatu egin da. Zergatik ala? Ona emen korapilloa: futbol partidua zela bide! Ortaz, partidu bat ikusi gabe ez uzteko, olako gertaera pisurik ez galtzeko, eztaia atzeratu da, ezkontza batek partidu batek baño ajola gutxiago duelakoan”

Zer esango zukeen Txilardegik lehengo asteko futbolari buruzko informazio-jarioa eta Donostia eta Gipuzkoan izandako emozio eztanda direla-eta?

Nire badaezpadazko “Aupa Erreala!” aurretik doala, entzun ditudan irizpide, esamesa eta iruzkin guztion artetik, honako hauxe gustatu zitzaidan gehien, zentzuzko hitzak zirelako:

https://www.facebook.com/share/r/1E48SUKxbK/?mibextid=wwXIfr

Argazkia: Dani Blanco (Argia)

PROMETEOREN ALDAERAK

Mitoaren garapen gordina ikusten ari banintz bezala iruditzen zitzaidan. Berari ez zegokion sua (jainkoek bakarrik erabil bide zezaketen askatasunez) lapurtu zuenaren gainekoa zen istorioa, legenda, literatura klasikoa eta errealitate bortitza uztartzen zituen munduko eszenategi zabalean eskainia. Bitartean, bere burua jainko berri izendatuak gizaki pobreen etorkizunaren kontrola hartu zuen.

Prometeo berria zen, Zeus ahalguztidunaren ( edo hori uste zen orain arte) gainetik, planetako antzinako zibilizazio guztien etorkizuna bere gurarira egokitu nahi zuena, sua haiek konbentzitzeko arma gisa erabiliz. Mito klasikoaren eta gizon hori-zurbilduak pertsonifikatutakoaren arteko aldea honako hauxe zen: lehenengoak gizateriaren garaipena nahi zuen, eta bigarrenaren asegaitzezko irrikak, aldiz, bere zeruko gortearen ahalduntze sendoa bilatzen zuen.

Prometeo I.ak sua erabili zuen lurra garbitzeko eta gizon-emakumeentzat bizigarri egiteko, eta Prometeo II.ak, berriz, sua erabili zuen lurretalo bizidunak suntsitzeko eta gutxiengoarentzako aisialdi guneak sortzeko, gainerakoak miseriara kondenatuz. Lehenengoa, Prometeo kateatua zen. Bigarrenak, Zeus bera balitz bezala, kateak prometitu zituen. 

====.====

“Itzak egintzak dira onezkero. Lurra kordoka ari da ta ostotsaren oiartzuna orroaka aren erraietan. Oinaztarriaren sigisaga gartsuek diztira egiten dute. Aize biurrak autsa yirabiran darabil… Nire kalte dator, nunbait, eta Tzeugandik aizeburrunba bildurgarri au… Zuek ikusten dituzute nolako bidegabeak yasaten ditudan!!

Prometeo-ren hitzak, Eskiloren “Prometeu burdinean” obrari Bizente Amezagak 1958an egindako itzulpenetik

ZALDIZ ZERUAN

Ameriketako Estatu Batuetan hain zabaldua den country musikaren piezarik ospetsuenetakoa – ospetsuena ez esatearren- “Ghost riders in the sky” da, hainbat bertsiotan grabatuta. Nik gehien atsegin dudana Johnny Cashena da. Gauza da, lehengoan, autobus bidai luze horietako batean nindoala, Iokin Zaitegiren Euzko Gogoa aldizkariaren 1967ko ilbeltza-otsaileko zenbakia irakurtzen ari nintzela, eta topo egin nuen abesti horren hitzei Jon Mirandek egindako itzulpenarekin, "Zaldiz zeruan" tituluarekin. Eta hona ekarri nahi dut, Stan Jonesek idatzi zuen jatorrizko  ingelesa eta Miranderen itzulpena. Niri bikaina iruditu zait.

Abestiak, cowboy baten ipuin herrikoia kontatzen du, begi gorri eta altzairuzko perretako behiak zeruan zehar dabiltzala ikusten ari dena, cowboy madarikatuen espirituek jazarrita. Haietako batek ohartarazten dio bere jokabidea aldatzen ez badu, haiekin bat egitera kondenatuta egongo dela, betiko "Deabruaren artaldea zeru amaigabe hauetan zehar harrapatzen saiatuko" dela. Istorioa ehiza basatiaren Europako mito zaharrekin lotu izan da.

 

An old cowboy went riding out One dark and windy day Upon a ridge he rested As he went along his way When all at once a mighty herd Of red eyed cows he saw Plowin' through the ragged skies And up the cloudy draw,   Their brands were still on fire And their hooves were made of steel Their horns were black and shiny And their hot breath he could feel A bolt of fear went through him As they thundered through the sky For he saw the riders coming hard And he heard their mournful cry Yippie-yi-o Yippie-yi-yay Ghost riders in the sky,   Their faces gaunt Their eyes were blurred Their shirts all soaked with sweat He's riding hard to catch that herd But he ain't caught 'em yet 'Cause they've got to ride forever On that range up in the sky On horses snorting fire As they ride on, hear their cry. Yippie-yi-o Yippie-yi-yay   As the riders loped on by him He heard one call his name 'If you wanna save your soul From hell a-riding on our range Then, cowboy, change your ways today Or with us you will ride Trying to catch the devil's herd Across these endless skies Yippie-yi-o Yippie-yi-yay Ghost riders in the sky Ghost riders in the sky Ghost riders in the sky

Unai zar bat zaldiz zoan ekaitz egun baten bid´erditan egon zan gaiñ batean ats artzen Batik bat zun millaka bei begi-gorri ikusi zeru itsas zear korri, odeietan goiti Yipi yiyay, Yipi yio Sorgin beiak zerun…  Markak gorri zituten bai et´arnasa bero adarrak beltz dirdir eta perrak burdiñezko Bildurtu zan trumoi antzo ziralarik pasa zaldizkoak atzetikan bai´zebilzkien deika Yipi yiyay, Yipi yio Zaldizkoak zerun…     Izerdiz blei, begiak lor, arpegia zurbil Gogor dabiltz beiok bildu naian et´ezin bil Zeren beti bear duten zaldizkatu zerun Zaldiek su daritela… aien deia entzun. Yipi yiyay, Yipi yio Sorgin-zaldik zerun…     Aren aurrez pasatzean batek zion ots egin “Arima gal ez dezakan ibiliz gurekin biziera gaur alda zak, ezpa ba´duk bear sorgin-beiak biltzera yin zeru oriek zear” Yipi yiyay, Yipi yio Sorgin beiak zerun… Zaldizkoak zerun…

 JOHNNY CASH

Ghost riders in the sky

NORK BERE JAINKOA

Platonek gizateriaren gaineko teoria idatzi zuen, eta badakigu zer zen greziar filosofoak arimari buruz uste zuena. Egia da edozein tratatu filosofiko irakurtzen dudanean, arreta handiz saiatzen naizela, hitzak eta egilearen pentsamenduak euren osotasunean ulertzeko ahaleginduz. Gaztetatik aritu naiz klasikoekin harremanetan, eta arazo ugari sortu dizkidate, proposatzen dituzten esparruak nire buruarekin bateratu ezin izan ditudalako.

Platon aipatuz hasi naiz, denbora gehien eraman didan pentsalaria baita. Eta aitortu behar dut ez dudala beti ulertzen bere kredoa. Platonek arima desberdinak ikusten ditu kultura ezberdinetako pertsonentzat. Uste dut hori bat datorrela Hipokratesen teoriarekin, arimari eragiten dioten gaixotasun fisikoak diagnostikatzeko medikuek ingurunea aztertu behar dutela dioena. Baina, Hipokratesek medikuntzan konfiantza zuen bitartean, Platonek bere jainkoengan fede handiagoa jartzen zuen, berarentzat gorputza arimaren kartzela baitzen. Jainko bakarra aldarrikatzen duen arren, ezagutza, alegia, eta gaizto bakarra ezjakintasuna. Eta hemen estropezu egiten dut, ez baitakit zein ezagutza mailatik aurrera  hartzen zuen Platonek jainkotiartzat.

Agian gauzak sinpleagoak dira eta herri desberdinentzat arima ezberdinak egon beharrean, animali bakoitzak berea du, eta bere jainko partikularra.

Argazkia: Ekain